Periyodik Muayene Formu (EK-2): Nasıl Doldurulur, Yasal Boyutu Nedir?

Çalışan sağlığının korunması ve meslek hastalıklarının önlenmesinde en önemli adım işe giriş ve periyodik muayenelerin düzenli yapılmasıdır. Bu muayenelerin kayıt altına alındığı resmi evrak ise halk arasında EK-2 Formu olarak bilinen İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu'dur.

Nasıl Doldurulur? Dikkat Edilmesi Gerekenler

Eski usül matbu kağıtlarda sürekli aynı bilgileri yazmak oldukça zahmetli olsa da, günümüzde İSG Pratik Muayene Formu Modülü sayesinde sadece birkaç tıklamayla bu formu tam yasal formatında oluşturmak mümkündür. Form genel olarak aşağıdaki başlıklardan oluşur ve ilgili alanların eksiksiz doldurulması gerekir:

• Özlük Bilgileri: T.C. Kimlik numarası, ad soyad, yaş, cinsiyet ve iletişim bilgileri net yazılmalıdır.
• Çalışma Geçmişi (Anamnez): Daha önce çalıştığı işyerleri, meslek hastalıkları öyküsü ve mevcut ya da geçirilmiş hastalıklar.
• Fizik Muayene Bulguları: Baş-boyun, solunum sistemi, kardiyovasküler sistem, kas-iskelet sistemi, nörolojik bulgular dikkatlice işlenmelidir.
• Laboratuvar / Radyoloji Tetkikleri: İşin niteliğine göre istenen Odyometri (işitme), SFT (solunum), Kan tetkikleri, Akciğer Grafisi sonuçları bu alana kaydedilir.
• Sonuç ve Kanaat: Hekim, tüm verileri değerlendirerek çalışanın "Belirtilen işte çalışmaya elverişli olup olmadığını" açıkça yazar ve imzalar.

İşin Niteliğine Göre İstenen Tıbbi Tetkikler

EK-2 formunda en sık yapılan hatalardan biri, her çalışan için aynı tetkikleri istemek ya da hiç tetkik istemeden formu yalnızca fizik muayeneyle kapatmaktır. Oysa istenecek tetkikler; çalışanın maruz kaldığı tehlike kaynaklarına, yaptığı işin niteliğine ve risk değerlendirmesinde belirlenen risklere göre işyeri hekimi tarafından belirlenir. Aşağıda sahada en sık karşılaşılan örnekler yer alır:

Gürültülü Ortamda Çalışanlar

Yüksek gürültüye maruz kalan üretim, metal ve dokuma işlerinde gürültüye bağlı işitme kaybının erken yakalanması için odyometri (işitme testi) uygulanır. Bu test, gürültünün kalıcı hasara dönüşmeden tespit edilmesini sağladığı gibi meslek hastalığı süreçlerinde de temel referans kaydı oluşturur.

Tozlu ve Kimyasal Maruziyetli İşler

Maden, taş-toprak, inşaat, kaynak ve benzeri tozlu işlerde solunum fonksiyon testi (SFT) ve gerektiğinde akciğer grafisi istenir. Çözücü, boya, asit veya ağır metallerle (kurşun, krom vb.) çalışan personelde ise periyodik kan ve idrar tetkikleri ile maruziyetin biyolojik göstergeleri izlenir. Tetkik periyodu, maddenin tehlike derecesine göre işyeri hekimince sıklaştırılabilir.

Yüksekte, Kapalı Alanda ve Gece Çalışanlar

Yüksekte çalışma, kapalı/dar alan ve vardiyalı gece çalışmasında baş dönmesi, denge, kardiyovasküler durum ve gerektiğinde psikolojik uygunluk değerlendirilir. Özellikle gece postalarında çalışanların sağlık gözetimi, ilgili mevzuat gereği daha yakından takip edilmesi gereken bir gruptur. Tüm bu tetkik sonuçları EK-2 formunun ilgili bölümüne işlenerek "elverişlilik" kanaatine dayanak yapılır.

Kimler Doldurmalıdır?

İşe giriş ve periyodik muayeneler ile sağlık raporları bizzat İşyeri Hekimi tarafından yapılır ve EK-2 formu imzalanır. Diğer sağlık personeli (DSP) veya İSG Uzmanı, anamnez alınması gibi formun ilk hazırlık kısımlarında yardımcı olabilse de nihai klinik muayene ve "kanaat bildirme" yetkisi ile sorumluluk sadece atanmış İşyeri Hekimindedir.

Hekim Kanaati Nasıl Yorumlanır?

EK-2 formunun en kritik bölümü, tüm muayene ve tetkik sonuçlarının değerlendirildiği sonuç ve kanaat kısmıdır. İşyeri hekimi burada çalışanın belirtilen işe uygunluğunu net bir ifadeyle ortaya koyar. Bu kanaat genellikle şu üç çerçeveden birine oturur:

• Çalışmaya elverişlidir: Çalışan, sağlık durumu itibarıyla belirtilen işi herhangi bir kısıtlama olmadan yapabilir.
• Şartlı / kısıtlı elverişlidir: Çalışan işe uygundur ancak belirli koşullar gözetilmelidir (örneğin yüksekte çalışmaması, ağır kaldırmaması veya belirli bir KKD kullanması gibi). Bu kısıtlamalar formda açıkça belirtilmelidir.
• Çalışmaya elverişli değildir: Çalışanın mevcut sağlık durumu belirtilen işi yapmaya uygun değildir. Bu durumda işverenin, çalışanı durumuna uygun başka bir görevde değerlendirmesi gündeme gelir.

Kanaat bölümünün belirsiz ya da yoruma açık bırakılması, hem çalışanın korunmasını zayıflatır hem de olası bir iş kazası veya meslek hastalığı sürecinde işveren için sorumluluk doğurur. Bu nedenle sonucun açık, gerekçeli ve hekim imza/kaşesiyle onaylanmış olması şarttır.

İlgili Kanun ve Yönetmelik Maddeleri

Sağlık gözetimi ve EK-2 formunun hukuki dayanağı gücünü temel bir kanun olan 6331'den alır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Madde 15 - Sağlık Gözetimi): "İşveren, çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar." ibaresini barındırır.
• İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmeliğin ekinde, doldurulması zorunlu asgari formasyon olan "EK-2: İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu" şablonu yayımlanmıştır. Muayenelerin hangi periyotlarda yapılacağı yine bu yönetmelikte belirtilmiştir.

Sağlık Gözetiminde Sık Yapılan Hatalar

Denetimlerde ve meslek hastalığı süreçlerinde sorun yaratan eksiklikler çoğu zaman aynıdır. EK-2 formunu doldururken aşağıdaki yaygın hatalardan kaçınmak hem çalışanın sağlığını hem de işverenin hukuki güvenliğini korur:

• Tarih atlamak: Periyodik muayene süresi geldiğinde formu yenilememek. Tehlike sınıfına göre belirlenen süre dolduğunda muayene gecikmeden tekrarlanmalıdır.
• Standart tetkik kopyalamak: İşin gerçek risklerini dikkate almadan herkese aynı tetkikleri istemek ya da hiç tetkik istememek. Tetkikler risk değerlendirmesiyle uyumlu olmalıdır.
• Kanaat bölümünü boş bırakmak: "Çalışmaya elverişlidir / elverişli değildir" sonucunu net yazmamak veya hekim imzasını/kaşesini eksik bırakmak formu hukuken geçersiz kılar.
• İş değişikliğini görmezden gelmek: Çalışan yeni bir bölüme veya farklı riskli bir göreve geçtiğinde muayeneyi yenilemeden istihdama devam etmek.
• Formu arşivlememek: Düzenlenen raporun bir nüshasını işyeri sağlık dosyasında saklamamak; denetimde ibraz edilememesi ceza riski doğurur.

Sağlık Verilerinin Gizliliği ve Saklanması

EK-2 formu, çalışana ait özel nitelikli kişisel sağlık verisi içerir. 6331 sayılı Kanun'un sağlık gözetimini düzenleyen 15. maddesi uyarınca alınan sağlık raporları kayıt altına alınır ve gizlilik esasına göre korunur. Bu veriler yalnızca sağlık gözetimi amacıyla işlenmeli, ilgili olmayan kişilerle paylaşılmamalıdır. Kişisel Verilerin Korunması mevzuatı kapsamında da sağlık verileri özel olarak korunan veri grubundadır; bu nedenle formların erişimi kısıtlı ve güvenli ortamda muhafaza edilmesi gerekir.

Önemli bir diğer nokta da maliyettir: Sağlık gözetiminden ve buradan kaynaklanan her türlü ek maliyetten işveren sorumludur ve bu giderler çalışana yansıtılamaz. Yani işe giriş ve periyodik muayenelerin masrafını çalışandan talep etmek mevzuata aykırıdır.

Sık Sorulan Sorular

Periyodik muayene süresini kim belirler?

Asgari süreler işin tehlike sınıfına göre mevzuatla belirlenmiştir (az tehlikeli en geç 5 yıl, tehlikeli en geç 3 yıl, çok tehlikeli en geç 1 yıl). Ancak işyeri hekimi, çalışanın sağlık durumu veya maruz kaldığı riskleri dikkate alarak bu süreyi kısaltabilir; daha sık muayene isteyebilir.

İşe giriş muayenesi olmadan çalışan işe başlatılabilir mi?

Hayır. İşe giriş muayenesi, çalışanın işe ve maruz kalacağı risklere uygunluğunu belgeleyen ön koşuldur; fiili çalışma başlamadan önce yapılmalı ve EK-2 formu düzenlenmelidir. Aksi hâlde sağlık gözetimi yükümlülüğü ihlal edilmiş olur.

EK-2 formunu işyeri hekimi dışında biri doldurabilir mi?

Klinik muayene ve "elverişlilik" kanaati yalnızca işyeri hekiminin yetki ve sorumluluğundadır. Diğer sağlık personeli yalnızca anamnez ve hazırlık aşamalarında destek olabilir. 50'den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, işyeri hekimi atanmamışsa muayene kamu sağlık hizmet sunucularından veya aile hekimlerinden de alınabilir.

Çalışan muayeneye gitmek istemezse ne olur?

Çalışanların sağlık gözetimine ilişkin yükümlülükleri de bulunur; işveren tarafından usulüne uygun çağrılan çalışanın muayeneye katılması beklenir. İşveren ise muayeneyi sağlama ve kaydını tutma sorumluluğunu yerine getirmiş olmalıdır.