Acil Durum Eylem Planı Kroki Çizimi Rehberi
Yasal dayanaklar, çizim kuralları, zorunlu semboller ve profesyonel kroki hazırlama teknikleri hakkında kapsamlı rehber.
Acil durum eylem planı krokisi, bir iş yerinde yangın, deprem, patlama veya kimyasal sızıntı gibi olağanüstü durumlarda çalışanların güvenli bir şekilde tahliye edilmesini sağlayan görsel bir kılavuzdur. Bu rehberde, kroki çiziminin yasal dayanakları, teknik gereklilikleri ve pratik uygulama yöntemlerini detaylıca inceliyoruz.
İçindekiler
- 1. Yasal Dayanaklar ve Mevzuat
- 2. Acil Durum Krokisi Nedir?
- 3. Neden Önemlidir?
- 4. Kimler Hazırlamalıdır?
- 5. Hangi İşletmelerde Zorunludur?
- 6. Kroki Nasıl Çizilir?
- 7. ISO 7010 Sembolleri
- 8. Dikkat Edilmesi Gerekenler
- 9. Krokinin Boyutu, Malzemesi ve Asılması
- 10. Güncelleme, Yenileme ve Tatbikat Yükümlülüğü
- 11. Sık Sorulan Sorular
- 12. Dijital Kroki Çözümleri
1. Yasal Dayanaklar ve Mevzuat
Acil durum eylem planı ve krokilerin hazırlanması, Türkiye'de çeşitli yasal düzenlemelerle zorunlu kılınmıştır:
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Madde 11 - Acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım: İşveren, çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevresel faktörleri dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirerek, bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.
Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (2013/28681)
Madde 8: İşveren, acil durum planını hazırlarken işyerinin tasarımı, kullanılan maddeler, ekipmanlar ile işyerinde bulunan ve işyeri dışından etkilenebilecek kişileri dikkate alır.
Madde 9: Acil durum planı; işyerinin unvanı, adresi, hazırlayan kişi, tahliye haritası ve krokiler, acil durum ekipleri ve görevleri gibi bilgileri içerir.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
Madde 130: Bina sorumluları, binanın her katında bulundurulmak üzere yangın tahliye planlarını hazırlamak ve bu planları görülebilir yerlere asmakla yükümlüdür.
İlgili Diğer Mevzuat
- • TS ISO 23601: Güvenlik tanıtımı - Tahliye planları
- • ISO 7010: Grafik semboller - Güvenlik renkleri ve işaretleri
- • Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği: İşyerlerinde kullanılacak işaret ve semboller
2. Acil Durum Krokisi Nedir?
Acil durum krokisi, bir binanın veya çalışma alanının kuşbakışı görünümünü gösteren, acil çıkışları, toplanma noktalarını, yangın söndürücüleri, ilk yardım istasyonlarını ve diğer güvenlik ekipmanlarının konumlarını belirten teknik bir çizimdir.
Krokide Bulunması Gerekenler
- ✅ Acil çıkış kapıları ve yönleri
- ✅ Kaçış yolları ve merdivenleri
- ✅ Yangın söndürücü konumları
- ✅ Yangın dolabı/hortum konumları
- ✅ İlk yardım istasyonları
- ✅ Toplanma alanları
- ✅ "Buradasınız" işareti
Ek Güvenlik Ekipmanları
- 🔧 Elektrik panoları ve ana kesiciler
- 🔧 Gaz kesme vanaları
- 🔧 Yangın alarm butonları
- 🔧 Acil durum aydınlatmaları
- 🔧 Göz duşları ve acil duş
- 🔧 Tehlikeli madde depolama alanları
- 🔧 Asansör konumları (kullanılmaz notu)
3. Neden Önemlidir?
Acil durum krokisinin önemi, olağanüstü durumlarda hayat kurtarıcı bir araç olmasından kaynaklanmaktadır:
Hızlı Tahliye
Panik anında çalışanların en kısa ve güvenli tahliye yolunu anında bulmasını sağlar.
Ziyaretçi Güvenliği
Binayı tanımayan ziyaretçilerin de rahatlıkla yönlendirilmesini sağlar.
Yasal Uyumluluk
6331 sayılı kanun ve ilgili yönetmeliklere uyum sağlanır, olası cezalardan kaçınılır.
İtfaiye Desteği
Acil müdahale ekiplerinin binayı tanımasını ve müdahale planı yapmasını kolaylaştırır.
4. Kimler Hazırlamalıdır?
Acil durum krokilerinin hazırlanması, birden fazla paydaşın iş birliğini gerektirir:
| Sorumlu | Görev ve Sorumluluk |
|---|---|
| İşveren | Acil durum planının hazırlanması, uygulanması ve güncellenmesinden birincil sorumlu |
| İSG Uzmanı | Teknik çizim, risk değerlendirmesi ve mevzuat uyumluluğunu sağlama |
| İşyeri Hekimi | İlk yardım istasyonlarının konumlandırılması ve tıbbi acil durum protokolleri |
| Yangın Güvenliği Uzmanı | Yangın söndürme ekipmanları ve tahliye rotalarının belirlenmesi |
| Bina Yönetimi | Mimari planların sağlanması ve krokilerin uygun yerlere asılması |
5. Hangi İşletmelerde Zorunludur?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında, bir veya daha fazla çalışanı olan tüm işyerleri acil durum planı hazırlamakla yükümlüdür. Ancak bazı sektör ve işletmelerde bu zorunluluk daha kritik öneme sahiptir:
Çok Tehlikeli Sınıf
Maden, inşaat, kimya, metal, enerji sektörleri
Tehlikeli Sınıf
Üretim, tekstil, gıda, lojistik işletmeleri
Az Tehlikeli Sınıf
Ofis, perakende, eğitim, sağlık kuruluşları
Özellikle Dikkat Edilmesi Gereken İşletmeler
- • AVM ve mağazalar: Yoğun müşteri trafiği nedeniyle detaylı tahliye planları
- • Oteller ve konaklama: Misafirlerin binayı tanımaması, kat krokileri zorunlu
- • Hastaneler: Yatağa bağımlı hasta tahliyesi için özel planlar
- • Okullar ve kreşler: Çocukların güvenli tahliyesi için özel prosedürler
- • Fabrika ve üretim tesisleri: Tehlikeli madde depolama alanları işaretlemesi
6. Kroki Nasıl Çizilir? (Adım Adım)
Mimari Plan Temin Edin
Binanın mimari planlarını veya yerleşim çizimlerini edinin. Yoksa bina ölçülerini alarak basit bir taslak çizin.
Ölçek Belirleyin
Krokinin hangi ölçekte çizileceğini belirleyin (örn: 1:100 veya 1:200). A3 boyutunda okunabilir olmalı.
Temel Yapıyı Çizin
Duvarları, kapıları, pencereleri, merdivenleri ve asansörleri çizin. Odaları isimlendirin.
Kaçış Yollarını İşaretleyin
Yeşil oklar kullanarak birincil ve alternatif tahliye güzergahlarını belirtin.
Güvenlik Ekipmanlarını Yerleştirin
Yangın söndürücü, yangın dolabı, ilk yardım çantası, alarm butonları için ISO 7010 sembollerini kullanın.
Toplanma Noktasını Belirleyin
Bina dışında güvenli toplanma alanını açıkça işaretleyin.
"Buradasınız" İşareti Ekleyin
Krokinin asıldığı noktayı gösteren "Buradasınız" işaretini ekleyin.
Lejant ve Bilgi Kutusu
Kullanılan sembollerin açıklamalarını ve acil durum iletişim bilgilerini ekleyin.
7. ISO 7010 Güvenlik Sembolleri
Krokilerde kullanılan semboller ISO 7010 ve TS EN ISO 7010 standartlarına uygun olmalıdır. Bu standart, dünya genelinde tanınan güvenlik işaretlerini tanımlar:
Acil Çıkış
Kaçış Yönü
Yangın Söndürücü
Yangın Alarmı
İlk Yardım
Toplanma Noktası
Asansör Kullanma
Elektrik Panosu
8. Dikkat Edilmesi Gerekenler
✅ Yapılması Gerekenler
- • Her kat için ayrı kroki hazırlayın
- • Krokileri göz hizasında ve görünür yerlere asın
- • Yılda en az bir kez güncelleyin
- • Fosforlu/aydınlatmalı malzeme kullanın
- • Tüm çalışanlara krokiyi tanıtın
- • Tatbikatlarda krokilerin etkinliğini test edin
- • Kuzey yönünü belirtin
❌ Yapılmaması Gerekenler
- • Çok küçük veya okunamaz ölçekte çizim
- • Standart dışı veya kafa karıştırıcı semboller
- • Güncel olmayan, eski yerleşim planları
- • Kapalı çıkışları krokide göstermek
- • Tek ve yetersiz tahliye rotası
- • Krokileri zor görülen yerlere asmak
- • Lejant/açıklama eklememek
9. Krokinin Boyutu, Malzemesi ve Asılması
Bir krokinin teknik olarak doğru çizilmesi tek başına yeterli değildir; doğru boyutta, dayanıklı malzemede ve doğru noktaya asılmış olması da en az çizim kadar önemlidir. Bu konuda temel başvuru kaynağı, tahliye planlarının hazırlanmasına ilişkin TS ISO 23601 standardıdır. Standart, planın okunabilirliğini ve panik anında hızlı algılanmasını ön plana çıkarır.
Genel kural olarak; tek bir oda ya da bağımsız bir bölüm için hazırlanan planlar en az A4, bir katın veya tüm binanın tahliye planı ise en az A3 boyutunda hazırlanır. Plan üzerindeki yazı ve semboller, normal okuma mesafesinden rahatça seçilebilecek büyüklükte olmalı; çok sayıda detayı küçük bir alana sıkıştırmak yerine sadeleştirme tercih edilmelidir.
Malzeme ve Görünürlük
- ✅ Solmaya ve yıpranmaya dayanıklı baskı
- ✅ Karanlıkta görünür (fosforlu) veya aydınlatmalı çerçeve
- ✅ Yansımayı azaltan mat yüzey
- ✅ Kuzey yönü ve ölçek bilgisi
Konumlandırma İlkeleri
- 📌 Göz hizasında, sabit yükseklikte asılır
- 📌 Giriş-çıkışlar, koridor kavşakları ve asansör önleri
- 📌 Krokinin yönü, bakan kişinin baktığı yönle aynı
- 📌 "Buradasınız" noktası gerçek konuma uygun
Krokinin yönlendirmesi sık yapılan hatalardan biridir: plan, ona bakan kişinin fiziksel olarak baktığı yönle hizalı olmalıdır. Aksi halde çalışan, krokide "sağ" gördüğü çıkışı gerçekte solunda arar ve değerli saniyeler kaybeder. Bu nedenle aynı binada farklı noktalara asılan krokiler, asıldıkları konuma göre döndürülerek hazırlanır.
10. Güncelleme, Yenileme ve Tatbikat Yükümlülüğü
Acil durum krokisi statik bir belge değildir; işyeri değiştikçe yaşayan bir dokümandır. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, hem planın düzenli olarak gözden geçirilmesini hem de tatbikatlarla doğrulanmasını zorunlu kılar.
Yenileme Süreleri (Yönetmelik md. 14)
İşyerini etkileyebilecek bir değişiklik (yerleşim, makine, bölme, faaliyet değişikliği vb.) olduğunda acil durum planı ve krokileri etkinin büyüklüğüne göre tamamen veya kısmen yenilenir.
Böyle bir değişiklik olmasa dahi planlar; tehlike sınıfına göre çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda ve az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir.
Tatbikat ile Doğrulama (Yönetmelik md. 13)
Hazırlanan acil durum planının uygulanabilirliğinden emin olmak için işyerlerinde yılda en az bir defa tatbikat yapılır. Tatbikat, krokinin gerçek hayatta işe yarayıp yaramadığını test etmenin en somut yoludur: tahliye süreleri ölçülür, tıkanan rotalar tespit edilir ve gerekli düzeltici-önleyici faaliyetler kayıt altına alınır.
Pratikte en sık karşılaşılan uyumsuzluk, sahadaki fiziksel değişikliğin krokiye yansıtılmamasıdır. Yeni bir bölme duvarı örülmüş, bir çıkış kapısı kalıcı olarak kilitlenmiş ya da yangın söndürücünün yeri değişmiş olabilir. Bu tür her değişiklikte kroki gecikmeden güncellenmeli; eski sürüm panolardan kaldırılmalıdır. Aksi halde belge, çalışanı doğru değil yanlış yöne yönlendiren bir risk kaynağına dönüşür.
11. Sık Sorulan Sorular
Acil durum krokisi ile tahliye planı aynı şey midir?
Büyük ölçüde örtüşürler. Tahliye planı, acil durum eylem planının görsel ayağıdır; kaçış yollarını, çıkışları ve toplanma alanını gösterir. Kroki ise bu tahliye planının kuşbakışı çizim hâlidir. Mevzuat, acil durum planının ekinde tahliye haritası ve krokilerin bulunmasını ister.
Krokiyi her kata ayrı ayrı asmak zorunlu mu?
Evet. Her katın yerleşimi, çıkışları ve kaçış güzergâhı farklı olduğu için her kat için ayrı kroki hazırlanır ve o kata asılır. Tek bir genel kroki, çok katlı binalarda çalışanı yanıltır.
Krokiyi kim hazırlamalı veya onaylamalı?
Acil durum planının hazırlanmasından birincil sorumlu işverendir. Teknik çizim ve mevzuat uyumu genellikle iş güvenliği uzmanı tarafından, ilk yardım ve tıbbi düzenlemeler işyeri hekimiyle birlikte yürütülür. Bina yönetimi mimari planları sağlar.
Krokisi/acil durum planı olmayan işyerine ne olur?
6331 sayılı Kanun, acil durum yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenler için idari para cezası öngörür. Bunun ötesinde, gerçek bir acil durumda eksik veya hatalı krokinin doğuracağı can güvenliği riski, idari yaptırımdan çok daha ağırdır.
12. Dijital Kroki Çözümleri
Geleneksel yöntemlerle kroki çizmek zaman alıcı olabilir. Modern İSG yazılımları, profesyonel krokileri dakikalar içinde oluşturmanıza olanak tanır.
İSG Pratik Kroki Editörü
Profesyonel acil durum krokileri oluşturun! ISO 7010 uyumlu semboller, hazır şablonlar, renklendirme araçları ve PDF/PNG dışa aktarma özellikleriyle tam donanımlı kroki editörü.
İlgili İSG Araçları
Acil durum planlaması sürecinizi tamamlamak için diğer araçlarımızı keşfedin:
Sonuç
Acil durum eylem planı krokisi, işyeri güvenliğinin temel taşlarından biridir. Doğru hazırlanmış bir kroki, olağanüstü durumlarda hayat kurtarabilir. 6331 sayılı İSG Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereği tüm işyerleri bu krokileri hazırlamak, güncel tutmak ve çalışanlarına duyurmakla yükümlüdür.
İSG Pratik olarak, profesyonel kroki hazırlama sürecinizi kolaylaştırmak için Kroki Editörü aracımızı geliştirdik. ISO 7010 uyumlu semboller ve hazır şablonlarla dakikalar içinde profesyonel krokilere sahip olabilirsiniz.