6331 Sayılı İSG Kanunu: Temel Gereklilikler ve Bilmeniz Gerekenler

30 Haziran 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ile mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenler.

İşverenin Genel Yükümlülükleri

Kanunun 4. maddesine göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede işveren;

• Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alınması,
• İş yerindeki araç-gereçlerin sağlık ve güvenlik şartlarına uygunluğunun denetlenmesi,
• Risk değerlendirmesi yapılması veya yaptırılması,
• Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden uygunluğunun göz önüne alınması.

Çalışanın Yükümlülükleri

6331 sayılı kanunun 19. maddesi gereğince çalışanlar da bir takım yükümlülükler altındadır. Bunlar arasında:

• Aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendilerinin ve diğer çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye düşürmemek,
• Kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmak ve korumak,
• İş yerindeki makine, cihaz ve araçları kurallara uygun kullanmak,
• Ciddi ve yakın tehlike durumlarını derhal işverene bildirmek.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Yürütülmesi

Kanunun 6. maddesi, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sağlanması konusunda işverene doğrudan sorumluluk yükler. İşveren; çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek, gerektiğinde diğer sağlık personeliile destek elemanı belirlemekle yükümlüdür. İş yerinde bu niteliğe sahip personel bulunmuyorsa hizmet, dışarıdan bir Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)'nden satın alınabilir.

Görevlendirilecek uzman ve hekimin niteliği, sayısı ve asgari çalışma süreleri; iş yerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişir. İşveren, bu profesyonellere görevlerini eksiksiz yerine getirebilmeleri için gerekli zamanı, yetkiyi ve kaynağı sağlamak zorundadır. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin yazılı olarak bildirdiği tedbir ve önerilerin yerine getirilmemesi durumunda hukuki sorumluluk işverende kalır. Çalışanlar ise bu hizmetlerin yürütülmesinde görevli kişilerle iş birliği yapmakla yükümlüdür.

Tehlike Sınıfları: Yükümlülükler Neye Göre Değişir?

6331 sayılı Kanun kapsamındaki pek çok yükümlülüğün içeriği ve süresi, iş yerinin tehlike sınıfına göre farklılaşır. İş yerleri, yapılan işin niteliği esas alınarak az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Bir iş yerinin hangi sınıfa girdiği, faaliyet konusunun NACE kodu üzerinden, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği esas alınarak belirlenir.

Tehlike sınıfı yükseldikçe görevlendirilecek İSG profesyonelinin asgari çalışma süresi artar; risk değerlendirmesi ve çalışan eğitimleri daha sık yenilenir; sağlık gözetimi aralıkları kısalır. Bu nedenle işverenin atması gereken ilk adımlardan biri, iş yerinin tehlike sınıfını doğru tespit etmek ve tüm yükümlülük takvimini bu sınıfa göre planlamaktır. Örneğin bir büro ortamı çoğunlukla az tehlikeli sınıfta değerlendirilirken; inşaat, maden veya kimyasal madde üretimi gibi faaliyetler çok tehlikeli sınıfta yer alır ve çok daha sıkı bir denetim ve belgelendirme düzeni gerektirir.

Ayrıca 50 ve daha fazla çalışanı olan ve altı aydan uzun süren iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması; meydana gelen iş kazalarının ise yasal süresinde SGK'ya bildirilmesi zorunludur.

Çalışanların Katılımı ve Çalışan Temsilcisi

6331 sayılı Kanun, iş sağlığı ve güvenliğini yalnızca işverenin değil, çalışanların da katkı vermesi gereken ortak bir süreç olarak tanımlar. Kanunun 18. maddesi gereğince işveren; alınacak tedbirler, kullanılacak koruyucu donanımlar, risk değerlendirmesi sonuçları ve eğitimlerin planlanması gibi konularda çalışanların görüşlerini almak ve katılımlarını sağlamakla yükümlüdür. Çalışanlar, sağlık ve güvenliklerini etkileyen konularda öneride bulunma ve ciddi tehlike durumunda çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir.

Bu katılımın kurumsal güvencesi çalışan temsilcisidir. Kanunun 20. maddesine göre işveren, iş yerindeki çalışan sayısına göre en az bir çalışan temsilcisi görevlendirir. Temsilci sayısı; iki ile elli arasında çalışanı olan iş yerinde bir, elli birden başlayarak artan çalışan sayısına paralel olarak kademeli biçimde yükselir. Çalışan temsilcisi, tehlike kaynağının ortadan kaldırılması veya riskin azaltılması için işverene öneride bulunabilir ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir.

Risk Değerlendirmesi ve Eğitimlerin Yenilenme Süreleri

6331 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuat, risk değerlendirmesinin ve çalışan eğitimlerinin belirli aralıklarla yenilenmesini şart koşar. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre risk değerlendirmesi; iş yerinin tehlike sınıfına bağlı olarak yenilenir. Bunun yanında iş yerinin taşınması, yeni bir makine veya teknolojinin devreye alınması, üretim yönteminin değişmesi ya da bir iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi gibi durumlarda, süre beklenmeksizin risk değerlendirmesinin kısmen veya tamamen yenilenmesi gerekir.

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ise temel eğitimlerin tekrar sıklığını ve asgari sürelerini tehlike sınıfına göre belirler. Aşağıdaki tablo, iş yerinizin yükümlülük takvimini planlamanıza yardımcı olur:

Eğitimlerin içeriği; genel konuların yanında iş yerine özgü tehlikeleri, alınması gereken tedbirleri ve acil durum uygulamalarını kapsamalıdır. Eğitimin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz ve eğitimde geçen süre, çalışma süresinden sayılır.

İdari Para Cezaları (2025-2026)

Kanun gerekliliklerinin yerine getirilmemesi durumunda, iş yerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre değişen ciddi idari para cezaları uygulanmaktadır. 2025 yılı yeniden değerleme oranları ile güncellenen bazı ceza miktarları:

Not: Yukarıdaki tutarlar yaklaşık değerler olup, yeniden değerleme oranına göre her yıl güncellenmektedir.

Sık Sorulan Sorular

6331 sayılı Kanun tek çalışanı olan iş yerlerini de kapsar mı?

Evet. Kanun, çalışan sayısına ve faaliyet konusuna bakılmaksızın bir veya daha fazla çalışanın istihdam edildiği kamu ve özel sektördeki tüm iş yerlerini kapsar. Tek çalışanı olan bir iş yeri de risk değerlendirmesi, sağlık gözetimi ve eğitim gibi temel yükümlülüklerden sorumludur; bazı yükümlülüklerin kapsamı ise tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre farklılaşır.

İşveren, İSG hizmetlerini kendisi yürütebilir mi?

Az tehlikeli sınıfta yer alan ve ondan az çalışanı bulunan iş yerlerinde işveren veya işveren vekili, Bakanlıkça düzenlenen eğitim programını tamamlaması koşuluyla iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bizzat üstlenebilir. Bu kapsam dışındaki iş yerlerinde hizmet, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ya da bir OSGB aracılığıyla yürütülür.

İş kazası ne kadar sürede bildirilmelidir?

İşveren; meydana gelen iş kazasını, kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmekle yükümlüdür. Bildirimin geç yapılması veya hiç yapılmaması idari para cezasına tabidir. Süreç ve form ayrıntıları için iş kazası bildirimisayfamızı inceleyebilirsiniz.

Risk değerlendirmesi yenilenmediğinde ne olur?

Yenileme süresi dolan ya da iş yerinde köklü değişiklik olmasına rağmen güncellenmeyen bir risk değerlendirmesi, hukuken yapılmamış sayılabilir. Bu durum hem idari para cezası riskini doğurur hem de olası bir iş kazasında işverenin kusur ve sorumluluk değerlendirmesini olumsuz etkiler.