DÖF Nedir? Düzeltici/Önleyici Faaliyet Nasıl Hazırlanır?
DÖF (Düzeltici ve Önleyici Faaliyet), iş sağlığı ve güvenliği ile kalite yönetiminde bir uygunsuzluğun kök nedenini gidererek tekrarını önlemek için yürütülen sistematik eylemler bütünüdür. Uluslararası literatürdeki karşılığı CAPA (Corrective and Preventive Action) olup ISO 9001, ISO 14001 ve ISO 45001 standartlarının ortak temel aracıdır.
DÖF Açılımı
Düzeltici Önleyici Faaliyet. Bazı kaynaklarda "Düzenleyici Önleyici Faaliyet" olarak da geçer; doğru ve yaygın kullanım "Düzeltici"dir (düzeltme = correction/corrective).
Düzeltici mi, Önleyici mi? Aradaki Fark
DÖF iki ayrı faaliyet türünü kapsar ve bu ikisini karıştırmak en sık yapılan hatadır:
Düzeltici Faaliyet (Reaktif)
Meydana gelmiş bir uygunsuzluğun kök nedenini giderir. Örnek: yaşanan bir iş kazası sonrası nedenin bulunup ortadan kaldırılması.
Önleyici Faaliyet (Proaktif)
Henüz oluşmamış ama potansiyel taşıyan bir riskin önüne geçer. Örnek: risk değerlendirmesinde tespit edilen bir tehlikeye kaza yaşanmadan önlem alınması.
DÖF'ün Yasal ve Sistemsel Dayanağı
DÖF kavramı, ISO 45001 (madde 10.2 — uygunsuzluk ve düzeltici faaliyet) başta olmak üzere yönetim sistemi standartlarından gelir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda "DÖF" terimi doğrudan yer almaz; ancak Kanun'un 4. maddesindeki işverenin gerekli tüm önlemleri alma ve şartları sürekli iyileştirme yükümlülüğü ile İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin öngördüğü kontrol tedbirlerini izleme ve iyileştirme döngüsü, DÖF mantığını fiilen zorunlu kılar.
Profesyonel not: Bir iş kazasının SGK'ya bildirilmiş olması (6331 madde 14), düzeltici faaliyet sürecinin atlanabileceği anlamına gelmez. Bildirim ayrı bir yasal yükümlülük, DÖF ise kök nedeni giderme sürecidir.
DÖF Ne Zaman Açılır?
Bir DÖF kaydı tipik olarak şu durumlarda başlatılır:
- İş kazası, ramak kala olayı veya meslek hastalığı sonrası
- Saha denetimi / iç tetkik bulgusunda tespit edilen uygunsuzluk
- Risk değerlendirmesinde belirlenen yüksek riskli tehlikeler
- Çalışan önerisi, müşteri şikâyeti veya tekrarlayan arıza
Adım Adım DÖF Süreci
- 1Uygunsuzluğun TanımlanmasıSorun net, ölçülebilir ve tarafsız biçimde yazılır (ne, nerede, ne zaman).
- 2Kök Neden Analizi5 Neden (5 Why) veya Balık Kılçığı (Ishikawa) yöntemiyle belirtiler değil, asıl neden bulunur.
- 3Düzeltici/Önleyici Aksiyonun BelirlenmesiKök nedeni ortadan kaldıracak somut aksiyon tanımlanır.
- 4Sorumlu ve Termin AtamaHer aksiyona bir sorumlu kişi ve gerçekçi bir tamamlanma tarihi atanır.
- 5Uygulama ve İzlemeAksiyon hayata geçirilir, ilerleme takip edilir.
- 6Etkinlik Doğrulama ve KapatmaAksiyonun kök nedeni gerçekten giderip gidermediği doğrulanır; doğrulanmadan DÖF kapatılmaz.
DÖF'te Sık Yapılan Hatalar
- Belirtiyi kök neden zannetmek (ör. "dikkatsizlik" demek, gerçek nedeni atlamak).
- Termin ve sorumlu atamadan DÖF açmak — takip edilemez hale gelir.
- Etkinlik doğrulaması yapmadan DÖF'ü kapatmak — sorun tekrar eder.
- Sadece düzeltici davranıp önleyici (proaktif) tarafı ihmal etmek.
Neden İSG Pratik ile DÖF Hazırlamalısınız?
Excel ve kâğıt formlarla DÖF takibi dağınık ve denetimde eksik kalır. İSG Pratik ile:
- Hazır DÖF şablonları ve kök neden analizi yapısıyla dakikalar içinde DÖF oluşturursunuz.
- Yapay zeka desteğiyle uygunsuzluk tanımı ve aksiyon önerileri alırsınız.
- Sorumlu, termin ve durum takibini tek ekrandan yönetirsiniz.
- DÖF raporlarını firmalara gönderir, gerçek zamanlı mesajlaşırsınız.
- Profesyonel PDF çıktısı alır, arşivlersiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
DÖF ne demek?
DÖF, "Düzeltici ve Önleyici Faaliyet" ifadesinin kısaltmasıdır. Uluslararası karşılığı CAPA (Corrective and Preventive Action) olup, bir uygunsuzluğun kök nedenini giderip tekrarını önlemek için yürütülen sistematik eylemlerdir.
DÖF düzeltici ve önleyici faaliyet arasındaki fark nedir?
Düzeltici faaliyet, meydana gelmiş bir uygunsuzluğun kök nedenini giderir (reaktif). Önleyici faaliyet ise henüz oluşmamış ama oluşma potansiyeli bulunan bir uygunsuzluğun önüne geçer (proaktif); genellikle risk değerlendirmesi, iç denetim veya çalışan önerisinden tetiklenir.
DÖF kim açar / kim yazar?
DÖF; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, kalite/İSG sorumlusu veya uygunsuzluğu tespit eden herhangi bir çalışan tarafından başlatılabilir. Sürecin takibi ve kapatılması genellikle İSG profesyonelinin sorumluluğundadır.
DÖF zorunlu mu? Yasal dayanağı nedir?
"DÖF" terimi 6331 sayılı Kanun'da doğrudan geçmez; kavram ISO 45001 (madde 10.2) gibi yönetim sistemi standartlarından gelir. Ancak 6331 madde 4'teki işverenin gerekli önlemleri alma ve sürekli iyileştirme yükümlülüğü ile Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin öngördüğü kontrol tedbirlerini izleme/iyileştirme döngüsü, DÖF mantığını fiilen zorunlu kılar.
DÖF kapatma süresi ne kadardır?
Yasal olarak sabit bir süre yoktur; süre, uygunsuzluğun ciddiyetine ve belirlenen termine göre değişir. Önemli olan, faaliyetin termin tarihinde tamamlanması ve etkinliğinin doğrulanmasıdır. DÖF, doğrulama yapılmadan kapatılmamalıdır.