Elektrik & Elektronik İmalat Sektörü İSG Rehberi
Beyaz eşya, elektronik kart, kablo ve aydınlatma üretimi; elektrostatik deşarj, lehim dumanı ve ergonomik risklerin görüldüğü sektör.
Tipik Tehlikeler
Lehim Dumanı (Kurşun, Kalay)
Astım ve solunum yolu hastalıklarına yol açar.
Elektrik Çarpması
Test ve montajda yüksek gerilim ile teması.
Tekrarlı Hareket Yaralanması
Montaj hattında karpal tünel, tendinit.
Kimyasal Çözücü
IPA, aseton ve flux temizleyici buhar maruziyeti.
Lazer/UV Cihaz
Kalite kontrol veya test ekipmanında göz hasarı.
Sektöre Özel Makine ve Ekipmanlar
Elektrik & Elektronik İmalat sektöründe yaygın kullanılan ekipmanların tanımı, kullanım amacı, bunlardan kaynaklı riskler ve alınması gereken İSG önlemleri.
SMT Yerleştirme Hattı (Pick and Place)
Elektronik bileşenleri PCB üzerine otomatik yerleştiren makine.
- •Hızlı kafa çarpması
- •Lazer hizalama göz
- •Vakum hortumu kopması
- •Statik elektrik (ESD)
- ✓Tam kapalı kabin + interlock
- ✓Lazer için uygun kalkan
- ✓ESD önlemleri (bileklik, halı)
- ✓Bakım LOTO
Reflow / Dalga Lehim Fırını
Lehim pastasını eriten ısıtmalı tünel fırın.
- •Sıcak yüzey (250-350°C)
- •Kurşun (Pb) buhar
- •Yangın — kuru fırın
- •Yetersiz havalandırma
- ✓Termal koruyucu eldiven
- ✓Yerel duman emiş + filtre
- ✓Yangın algılama + CO2 söndürme
- ✓Kurşunsuz alternatif tercih
Lazer Markalama / Kesim
Yüksek güç lazer ile elektronik parça üzerine seri numarası yazma.
- •Lazer ışını göz/cilt hasarı
- •Lazer dumanı (toksik)
- •Yangın — yanıcı malzeme
- •Elektrik şoku
- ✓Lazer sınıfına uygun gözlük (OD)
- ✓Kapalı kabin + interlock
- ✓Lazer dumanı emiş
- ✓Sertifikalı operatör (lazer güvenlik)
Yüksek Gerilim Test İstasyonu (Hipot)
Üretilen elektronik cihazın izolasyon testini yapan ekipman.
- •Yüksek gerilim çarpması (1000-5000 V)
- •Patlayıcı arıza
- •Yetkisiz erişim
- •Yanlış test
- ✓Çift el kontrol + light curtain
- ✓Acil dur kolayca erişilebilir
- ✓Yalıtkan halı + eldiven
- ✓Operatör eğitim sertifikası
Sık Görülen Uygunsuzluklar
- 1Lehim istasyonunda yerel emiş yok
- 2ESD bileklik ve halı kullanılmıyor
- 3Periyodik elektrik testi yapılmamış
- 4Ergonomik sandalye standardı uygunsuz
- 5Lazer alanında uyarı tabelası eksik
İlgili Mevzuat
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda İSG Önlemleri Yönetmeliği
- Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği
İlişkili Terimler
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Çalışanı, yaptığı iş sırasında bir veya birden fazla riske karşı korumak amacıyla kişi tarafından giyilen, takılan veya tutulan donanımlardır. Koruma hiyerarşisinde son katmandır.
Kimyasal Maruziyeti
Solunum, cilt veya yutma yoluyla kimyasal maddeye temas sonucu oluşan sağlık riski.
Elektrik Tehlikesi
Yüksek gerilim teması, kısa devre, ark flaş ve yalıtım kaybı kaynaklı çarpılma riski.
Ergonomi
İşi insana uydurma bilimi — duruş, kaldırma, tekrar ve aydınlatma optimizasyonu.