Gıda Sektörü İSG Rehberi
Gıda üretim, paketleme, soğuk depolama ve dağıtım faaliyetlerini kapsayan; soğuk hava, kayma-düşme, kesici makine ve kimyasal temizleyici risklerinin görüldüğü sektör.
Tipik Tehlikeler
Kesici Makine Yaralanması
Et kıyma, doğrama, dilimleme ve paketleme makinelerinde uzuv kopması.
Soğuk Stres ve Donma
Soğuk hava depolarında uzun süreli çalışmada hipotermi ve donma.
Kayma ve Düşme
Islak/yağlı zemin, hijyen amaçlı sürekli su kullanımı.
Amonyak Sızıntısı
Endüstriyel soğutmada NH3 sızıntısı solunum sistemini ciddi etkiler.
Kimyasal Temizleyici
CIP (yerinde temizlik) sistemlerinde asit-baz teması ve buharı.
Sıcak Yüzey/Buhar
Pişirme, sterilizasyon ve buhar kazanı operasyonlarında yanık.
Sektöre Özel Makine ve Ekipmanlar
Gıda sektöründe yaygın kullanılan ekipmanların tanımı, kullanım amacı, bunlardan kaynaklı riskler ve alınması gereken İSG önlemleri.
Et Kıyma Makinesi (Industrial Meat Grinder)
Eti vidalı silindir ile parçalayan büyük tonajlı motorlu ekipman.
- •El/kol kapanması — vidalı milin çekme etkisi
- •Kesici bıçak yaralanması — bakım sırasında
- •Elektrik çarpması (ıslak zemin)
- •Biyolojik kontaminasyon
- ✓Yem hunisi koruyucu — elin giremeyeceği genişlik
- ✓Çift el kontrol veya itme aleti (pusher) zorunlu
- ✓Bakım öncesi LOTO (kilitle-etiketle)
- ✓IPX5 su dayanımı + topraklama, kaçak akım rölesi
- ✓Operatör eldiven (kesici dirençli) ve önlük
Soğuk Hava Deposu (-18°C / +4°C)
Endüstriyel ölçekte gıda saklayan termal yalıtımlı oda.
- •Hipotermi/donma — uzun süreli maruziyet
- •Kapı içerden açılamaması — kilitlenme
- •Amonyak/freon sızıntısı (soğutucu)
- •Kaygan zemin — buz birikimi
- ✓Kapı iç açma mekanizması + acil panik butonu
- ✓İnsan algılayıcı (PIR) çıkış denetimi
- ✓Termal mont, eldiven, koruyucu çorap verilmeli
- ✓Maksimum süreklilik 45 dakika sonra mola
- ✓NH3 dedektörü 25 ppm alarm seviyesinde
Endüstriyel Fırın / Pişirme Hattı
Sürekli akışlı ekmek, pasta, bisküvi pişirme tüneli.
- •Sıcak yüzey yanığı (300°C+)
- •Konveyör sıkışması
- •Doğal gaz/LPG sızıntısı
- •Karbon monoksit (CO) birikimi
- ✓Termal izolasyon + uyarı tabelası
- ✓Konveyör emniyet çekme ipi (pull-cord)
- ✓CO + LEL gaz dedektörü ve havalandırma
- ✓Yıllık baca ve gaz tesisat kontrolü
- ✓Termal koruyucu eldiven + önlük
CIP Sistemi (Clean-in-Place)
Üretim ekipmanını sökmeden asit/baz/çamaşır suyu ile temizleyen otomatik yıkama sistemi.
- •Asit/baz sıçraması
- •Sıcak su/buhar (80-90°C) yanığı
- •Karışım hatası (klor + asit = klor gazı)
- •Tank içi sıkışma kalma
- ✓Tam yüz siperliği + asit dirençli tulum
- ✓Acil duş ve göz duşu 10 saniye mesafede
- ✓Otomatik dozaj — manuel karıştırma yasak
- ✓CIP devresi devrede iken vana sırası kilitli
Dilimleme/Doğrama Makinesi (Slicer)
Yüksek hızlı dairesel bıçakla et, peynir, sebze dilimleyen ekipman.
- •Parmak/el kesilmesi — koruyucu kaldırma
- •Temizlik sırasında kesi
- •Elektrik çarpması (su)
- •Tendinit — tekrarlı hareket
- ✓Bıçak koruyucu kapak interlock'lu
- ✓Temizlik öncesi LOTO ve bıçak siperlemesi
- ✓Anti-kesi eldiven (cut-resistant gloves) zorunlu
- ✓Kayma önleyici taban + topraklama
Mikser / Yoğurma Makinesi
Hamur, krema, peynir yoğurma için motorlu büyük kazan ve kanat.
- •Kazana el kapanması
- •Kanat çarpması
- •Toz patlaması (un, şeker tozu)
- •Aşırı yük motor yangını
- ✓Üst koruyucu kapak interlock — açıkken motor dur
- ✓Toz patlama önleme (ATEX zone 22)
- ✓Acil dur butonu çalışan boyunda
- ✓Aşırı yük kesme rölesi
Paketleme Makinesi (Flow-pack/Vakum)
Bitmiş ürünü film ile ısı yapıştırma yöntemiyle paketleyen otomatik hat.
- •Sıcak yapıştırma çubuğu yanığı
- •Konveyör sıkışma
- •Statik elektrik
- •Mürekkep/baskı solvent maruziyeti
- ✓Sıcak parça koruyucu kapağı
- ✓Konveyör emniyet bariyeri
- ✓Statik deşarj ünitesi
- ✓Solvent için yerel havalandırma
Sık Görülen Uygunsuzluklar
- 1Kesici makinelerde koruyucu kapak kaldırılmış
- 2Soğuk hava depo kapısı içerden açılamıyor
- 3Kayma önleyici tabanlı ayakkabı verilmemiş
- 4Amonyak gaz dedektörü kalibrasyonsuz
- 5CIP sırasında KKD kullanılmıyor
İlgili Mevzuat
- Gıda Hijyeni Yönetmeliği
- Çalışma Yerleri ve Donanımlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
- Makina Emniyeti Yönetmeliği
İlişkili Terimler
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Çalışanı, yaptığı iş sırasında bir veya birden fazla riske karşı korumak amacıyla kişi tarafından giyilen, takılan veya tutulan donanımlardır. Koruma hiyerarşisinde son katmandır.
Kimyasal Maruziyeti
Solunum, cilt veya yutma yoluyla kimyasal maddeye temas sonucu oluşan sağlık riski.
Makine Emniyeti
Makinelerin tasarımı, kullanımı ve bakımında uzuv koruma, koruyucu kapaklar ve güvenlik tertibatı.
LOTO (Lockout-Tagout)
Bakım ve onarım sırasında enerjinin yanlışlıkla verilmesini engelleyen kilitleme-etiketleme sistemi.
Soğuk Stresi
Düşük sıcaklıkta uzun süreli çalışmada görülen hipotermi, donma ve raynaud sendromu.
HACCP
Gıda güvenliği yönetim sistemi — tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları.