Enerji Sektörü İSG Rehberi
Elektrik üretim-iletim-dağıtım, doğal gaz, petrol rafineri ve yenilenebilir enerji (RES/GES) faaliyetlerini kapsayan; elektrik, yüksek basınç, yangın ve yüksekte çalışma tehlikelerinin yoğun olduğu sektör.
Tipik Tehlikeler
Elektrik Çarpması
Yüksek gerilim hatlarında temas, ark patlaması — ölümcül.
Yüksekten Düşme
Direk, rüzgar türbini, baca üzerinde çalışma.
Yangın ve Patlama
Rafineri, doğal gaz tesisi, trafo yangını.
Ark Flaş (Arc Flash)
Pano içi kısa devre — termal hasar ve patlama dalgası.
Yalıtım Hatası
Topraklama eksikliği, yalıtım kontağı bozulması.
Kapalı Mekan Risk
Türbin/trafo girişi sırasında gaz birikimi.
Sektöre Özel Makine ve Ekipmanlar
Enerji sektöründe yaygın kullanılan ekipmanların tanımı, kullanım amacı, bunlardan kaynaklı riskler ve alınması gereken İSG önlemleri.
Trafo (Power Transformer)
Gerilim seviyesini değiştiren (örn. 154 kV → 34.5 kV) yüksek güçlü manyetik dönüştürücü.
- •Yağ yangını (mineral trafo yağı)
- •Patlama — kısa devre + iç ark
- •PCB (polikrlorlu bifenil) maruziyet — eski trafolarda
- •Elektrik çarpması — yetkisiz erişim
- ✓CO2/köpük yangın söndürme sistemi
- ✓Trafo bina çevresi 5 m emniyet mesafesi
- ✓PCB analizi + bertarafı (2025 sonuna kadar)
- ✓Erişim çelik tel örgü + uyarı tabela
- ✓Yıllık yağ analizi (DGA — Dissolved Gas Analysis)
Yüksek Gerilim Panosu (HV Switchgear)
Yüksek gerilim devresinin kesilmesi/açılması için kapalı metal kabin.
- •Ark flaş — kısa devre, 30000°C plazma
- •İç patlama — basınç dalgası
- •Yanlış manevra — gerilim altında işlem
- •Mekanik kapanma — el sıkışması
- ✓Ark flaş etiketi (kalori değer + IE kategori)
- ✓NFPA 70E / TS standartlı PPE
- ✓Çift kilit anahtar sistemi
- ✓Periyodik termal kamera kontrolü
- ✓Bakım için yüksek gerilim PTW (iş izin)
Rüzgar Türbini (RES)
Rüzgardan elektrik üreten 80-200 m yükseklikte 3 kanatlı jeneratör.
- •Yüksekten düşme — bakım için tırmanma
- •Rotor çarpışması — kanat döner
- •Yıldırım çarpması
- •Yangın — nasel (motor bölümü)
- •Buz fırlaması — kanattan
- ✓GWO (Global Wind Organisation) eğitim sertifikası
- ✓Tam vücut harness + ikinci güvenlik halatı
- ✓Bakım sırasında türbin durdurma protokolü
- ✓Yıldırım koruma sistemi (LPS) + topraklama
- ✓Yangın için kuru söndürme (D sınıfı)
Güneş Paneli Sistemi (GES)
Güneş ışığını DC elektriğe çeviren fotovoltaik panel + invertör sistemi.
- •DC elektrik çarpması — paneller gündüz daima aktif
- •Çatı düşmesi
- •Yangın — DC ark, invertör arızası
- •Sıcak panel yüzeyi (yanık)
- ✓Çalışmadan önce DC izolatör açılmalı
- ✓Çatı çalışmasında PFAS (kişisel düşme önleyici)
- ✓DC ark fault dedektörü + acil kesme
- ✓Periyodik IV-eğri test + termal kamera
- ✓Yangın departmanı acil kesme prosedürü etiket
Buhar Türbini (Termal Santral)
Yüksek basınçlı buharı mekanik enerjiye çeviren çok kademeli rotor.
- •Buhar sızıntısı (500°C, 100+ bar)
- •Rotor patlaması — overspeed
- •Yağ yangını (kontrol/yağlama)
- •Gürültü 100+ dB(A)
- ✓Overspeed trip + emergency stop
- ✓Buhar borusu sızıntı dedektörü
- ✓Yağ sızıntısı için drip-tray + alarm
- ✓Akustik enklozyon ve kulak koruyucu
- ✓Yıllık tahribatsız muayene (UT, MT, PT)
Yedek Jeneratör (Acil Durum / Diesel)
Şebeke kesintisi durumunda otomatik devreye giren dizel motorlu güç üreteci.
- •Egzoz (CO) zehirlenmesi — kapalı alan
- •Yakıt yangını (dizel sızıntı)
- •Akü patlaması (hidrojen)
- •Yüksek gürültü
- ✓Egzoz dış atmosfer çıkışlı + CO dedektörü
- ✓Yakıt deposu bund (containment) duvarlı
- ✓Akü odası havalandırma
- ✓Akustik kabinet + kulaklık operatör
- ✓Aylık çalıştırma + yıllık yük testi
Sık Görülen Uygunsuzluklar
- 1LOTO (Lockout-Tagout) uygulanmıyor
- 2Ark flaş analizi yapılmamış
- 3Yalıtkan eldiven/halı kullanılmıyor
- 4Yüksek gerilim güvenlik mesafesi ihlali
- 5Yetkisiz personel pano açma
- 6İzin sistemi (PTW) eksik
İlgili Mevzuat
- Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
- NFPA 70E (Ark Flaş — uluslararası referans)
- 6331 sayılı İSG Kanunu
İlişkili Terimler
Risk Değerlendirmesi
İşyerindeki tehlikelerin sistematik olarak belirlenmesi, analiz edilmesi ve risk skorlarına göre önlem alınması sürecidir. 6331 sayılı kanunun 10. maddesi gereği zorunludur.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Çalışanı, yaptığı iş sırasında bir veya birden fazla riske karşı korumak amacıyla kişi tarafından giyilen, takılan veya tutulan donanımlardır. Koruma hiyerarşisinde son katmandır.
Elektrik Tehlikesi
Yüksek gerilim teması, kısa devre, ark flaş ve yalıtım kaybı kaynaklı çarpılma riski.
LOTO (Lockout-Tagout)
Bakım ve onarım sırasında enerjinin yanlışlıkla verilmesini engelleyen kilitleme-etiketleme sistemi.
Topraklama Sistemi
Elektrik kaçaklarını toprağa aktararak çalışanı çarpılmaktan koruyan sistem.
İş İzin Formu (PTW)
Yüksekte çalışma, kapalı mekan, sıcak iş, elektrik gibi yüksek riskli işlerin yazılı izin sistemi.
Ark Flaş (Arc Flash)
Elektrik panosu içinde kısa devre sonucu oluşan yüksek ısı/basınç patlaması.