Risk Değerlendirmesi Nedir?

Risk Değerlendirmesi Nedir?

Risk değerlendirmesi, işyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin tespit edilmesi, risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılmasını kapsayan sistemli bir süreçtir. 6331 sayılı İSG Kanunu Md. 10'a göre tüm işyerlerinde yapılması zorunludur.

Risk Değerlendirmesinin Adımları

• Tehlikelerin Belirlenmesi: Saha turu, doküman incelemesi, çalışan görüşmeleri ile mevcut ve potansiyel tehlikeler tespit edilir.
• Risklerin Analizi: Tehlikelerin ortaya çıkma olasılığı ve şiddet değerleri puanlanır (Fine-Kinney, L-Tipi Matris vb.).
• Risklerin Derecelendirilmesi: Skorlara göre öncelik sırası belirlenir; kabul edilebilir/edilemez sınıflandırması yapılır.
• Kontrol Tedbirlerinin Belirlenmesi: Hiyerarşi uygulanır — eliminasyon → ikame → mühendislik → idari → KKD.
• Dokümantasyon ve Uygulama: Tedbirler eylem planına yazılır, sorumlu kişi ve süre tanımlanır.
• İzleme ve Gözden Geçirme: Tehlike sınıfına göre 2, 4 veya 6 yılda bir yenilenir; kaza veya değişiklik halinde derhal güncellenir.

Kontrol Hiyerarşisi (Hierarchy of Controls)

Risk azaltma her zaman önceliklendirilmiş bir hiyerarşi ile yapılır. KKD tek başına değil son katman olarak uygulanır:

• 1. Eliminasyon: Tehlikenin ortadan kaldırılması (en etkili).
• 2. İkame (Substitution): Tehlikeli madde/yöntemin daha güvenliyle değiştirilmesi.
• 3. Mühendislik Kontrolleri: Havalandırma, makine koruyucuları, izolasyon.
• 4. İdari Kontroller: Eğitim, prosedür, rotasyon, izin sistemi.
• 5. KKD: Kişisel koruyucu donanım (en az etkili, son çare).

En Yaygın Risk Değerlendirme Yöntemleri

• L-Tipi 5x5 Matris: Az tehlikeli ve basit ortamlar için. Olasılık × Şiddet (1-5 puanlama).
• Fine-Kinney: Karmaşık üretim için. Olasılık × Frekans × Şiddet (5 seviyeli skor).
• HAZOP: Kimyasal proseslerde sapma analizi.
• FMEA: Tasarım ve üretim hatalarının önceliklendirilmesi.
• Bow-Tie: Büyük endüstriyel kazaların neden-sonuç ilişkilerinin görselleştirilmesi.