Tarım & Hayvancılık Sektörü İSG Rehberi
Bitkisel üretim, hayvancılık, ormancılık ve su ürünleri faaliyetlerini kapsayan; pestisit, traktör devrilmesi, hayvan kaynaklı tehlike ve sıcak çarpması risklerinin görüldüğü sektör.
Tipik Tehlikeler
Traktör Devrilmesi
Eğimli arazide ROPS (devrilme koruma) eksikliği — ölümcül.
Pestisit Maruziyeti
İlaçlama sırasında solunum/cilt teması — akut ve kronik zehirlenme.
Zoonoz Hastalıklar
Brusella, şarbon, kuduz gibi hayvandan insana bulaşan hastalıklar.
Sıcak ve Soğuk Stres
Tarla çalışmasında güneş çarpması, donma riski.
Makine Yaralanması
Biçerdöver, çapa makinesi, balya makinesinde uzuv kopması.
Düşen Dal/Ağaç
Orman işçiliği ve budama esnasında yaralanma.
Sektöre Özel Makine ve Ekipmanlar
Tarım & Hayvancılık sektöründe yaygın kullanılan ekipmanların tanımı, kullanım amacı, bunlardan kaynaklı riskler ve alınması gereken İSG önlemleri.
Traktör
Tarımsal işlerde çekiş gücü sağlayan motorlu çok amaçlı araç.
- •Devrilme — eğimli arazide en ölümcül tehlike
- •PTO mili (kuyruk mili) saç/giysi kapma
- •Lastik patlaması
- •Egzoz gazı + dizel partikül
- •Yorgunluk — uzun süre çalışma
- ✓ROPS (Rollover Protective Structure) + emniyet kemeri
- ✓PTO koruyucu kapağı zorunlu
- ✓Operatör belgesi (G2) + sağlık raporu
- ✓Yıllık periyodik kontrol
- ✓Eğim 15°'den fazla arazide çalışma yasak
Biçerdöver (Harvester)
Tahıl/mısır/ayçiçeği hasadı için biçme + harman + temizleme yapan kombine makine.
- •Biçme barına uzuv kapma
- •Yangın — sap/saman tutuşması
- •Toz solunması (silikoz riski)
- •Devrilme — eğimli yamaç
- •Ses 95-100 dB(A)
- ✓Operatör eğitim sertifikası
- ✓Yangın söndürme cihazı kabinde
- ✓Kapalı kabin + klima + toz filtresi
- ✓Kulaklık zorunlu
- ✓Bakım için biçme barı kilitleme
Pülverizatör (Sırt/Tarla)
Pestisit/gübre çözeltisini ince zerre halinde püskürten makine.
- •Pestisit cilt/solunum maruziyeti
- •Rüzgarda sürüklenme — yan tarlaya, çalışana
- •İlaç sızıntısı dolum sırasında
- •Yıkanmamış cilt + giysi takip eden günlerde maruziyet
- ✓Tam vücut tulum + maske (FFP3 / A2P3) + eldiven
- ✓Rüzgar 4 m/s üstünde uygulama yasak
- ✓Dolum noktasında 3 yıkama (triple-rinse)
- ✓Uygulama sonrası duş + giysi ayrı yıkama
- ✓İlaç ambalajı kilitli depoda
Süt Sağma Makinesi (Milking Machine)
Vakum prensibi ile inekten süt çeken otomatik sağım sistemi.
- •Hayvan saldırısı/teke kalma
- •Elektrik çarpması (ıslak ortam)
- •Zoonoz hastalık (brusella, tüberküloz)
- •Bilek-omuz tendinit
- ✓Periyodik hayvan sağlık taraması
- ✓Kaçak akım rölesi + topraklama
- ✓KKD: kauçuk eldiven, çizme, önlük
- ✓Personel hepatit B + tetanoz aşısı
- ✓El yıkama istasyonu girişte
Sera Otomasyon Sistemi (Iklim Kontrolü)
Sera içi sıcaklık, nem, CO2 ve sulama otomatik kontrol sistemi.
- •CO2 enjeksiyon — boğulma
- •Sıcak çarpması — sera içi 40°C+
- •Pestisit/gübre maruziyet kapalı alanda
- •Elektrik (ıslak ortam)
- ✓CO2 sensörü 5000 ppm alarm + havalandırma
- ✓Çalışma rotasyonu (45 dk içeride / 15 dk dışarıda)
- ✓İlaçlama günü sera giriş yasağı (24 saat)
- ✓IP65 elektrik tesisat
Balya Makinesi (Round/Square Baler)
Saman/ot/silaj balyalama için yuvarlak/dörtgen sıkıştırma ekipmanı.
- •Toplayıcı bara uzuv kapma — en sık ölümlü kaza
- •PTO mili dolanma
- •Yangın (tıkanma sürtünmesi)
- •Balya düşmesi (sıkıştırma odasından)
- ✓Toplayıcı kapak interlock — açıkken motor dur
- ✓PTO koruyucu kapağı sağlam
- ✓Tıkanıklık temizliği için motor durdurma + bekleme
- ✓Yangın söndürme cihazı kabinde
Sık Görülen Uygunsuzluklar
- 1ROPS koruyucu çerçevesi olmayan traktör
- 2Pestisit uygulamasında KKD eksikliği
- 3Hayvan ağılında havalandırma yetersiz
- 4Mevsimlik işçilere İSG eğitimi verilmiyor
- 5Çocuk işçi çalıştırma
- 6Tarım ilacı saklama deposu kilitli değil
İlgili Mevzuat
- Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu
- Pestisit Kullanım Yönetmeliği
- Hayvan Sağlığı ve Zabıta Kanunu
İlişkili Terimler
Risk Değerlendirmesi
İşyerindeki tehlikelerin sistematik olarak belirlenmesi, analiz edilmesi ve risk skorlarına göre önlem alınması sürecidir. 6331 sayılı kanunun 10. maddesi gereği zorunludur.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Çalışanı, yaptığı iş sırasında bir veya birden fazla riske karşı korumak amacıyla kişi tarafından giyilen, takılan veya tutulan donanımlardır. Koruma hiyerarşisinde son katmandır.
Zoonoz Hastalıklar
Brusella, şarbon, kuduz, leptospiroz gibi hayvandan insana bulaşan hastalıklar.
Sıcak Stresi
Yüksek sıcaklık ve nem altında çalışmada görülen ısı krampı, bitkinlik ve sıcak çarpması.
Pestisit (Tarım İlacı)
Bitkisel zararlılarla mücadelede kullanılan, akut/kronik zehirlenme riski taşıyan kimyasal.
ROPS (Devrilme Koruma Sistemi)
Traktör ve iş makinesi devrilmesinde sürücüyü koruyan çerçeve sistemi.
Mevsimlik Tarım İşçisi
Tarımsal üretimin belirli dönemlerinde geçici olarak çalışan, eğitim ve barınma şartları özel düzenlenen çalışan.