Tekstil Sektörü İSG Rehberi
İplik, kumaş, boya, konfeksiyon ve hazır giyim üretimini kapsayan; pamuk tozu, gürültü, kimyasal boya ve ergonomik risklerin yoğun olduğu sektör.
Tipik Tehlikeler
Pamuk Tozu (Bisinozis)
İplik üretimi ve dokumada pamuk tozu solunması bisinozis (pamukçu hastalığı) yapar.
Gürültü
Dokuma tezgahları, çırçır makineleri 85+ dB(A) — işitme kaybı riski.
Kimyasal Boya/Apreleme
Azo boya, formaldehit ve ağır metaller cilt ve solunum maruziyeti yapar.
Ergonomik Risk
Dikiş makinesi başında uzun süreli oturma, tekrarlı el-bilek hareketleri kas-iskelet sistemi rahatsızlığına yol açar.
Makine Yaralanması
Dokuma tezgahı, kesim makinesi ve ütü preslerinde uzuv sıkışması.
Yangın
Kumaş, iplik ve havsız ortam — hızlı yayılan yangın riski yüksek.
Sektöre Özel Makine ve Ekipmanlar
Tekstil sektöründe yaygın kullanılan ekipmanların tanımı, kullanım amacı, bunlardan kaynaklı riskler ve alınması gereken İSG önlemleri.
Dokuma Tezgahı (Hava Jet / Rapierli)
İplik atkı ve çözgülerini birleştirerek kumaş üreten yüksek hızlı makine.
- •Mekik/atkı taşıyıcı çarpması
- •Sıkışma — silindir ve dişliler arasına uzuv
- •Gürültü 95-100 dB(A)
- •Pamuk tozu (bisinozis riski)
- ✓Operasyon alanında metal koruyucu kafes
- ✓Acil dur butonu her metrede
- ✓Kulaklık (EN 352-1) zorunlu
- ✓Periyodik gürültü ölçümü + işitme testi
- ✓Toz emiş sistemi (toplam toz < 3 mg/m³)
İplik Çekme/Bükme Makinesi (Ring/Open-End)
Pamuk lifini çekerek bükmek suretiyle iplik üreten dönen iğ sistemi.
- •Dönen iğ saç/parmak kapma
- •Lif tozu yutulması (akciğer hasarı)
- •Sıcak motor yangını
- •Yüksek gürültü maruziyeti
- ✓Saç toplama bonesi/saç fileli
- ✓Yerel toz emiş sistemi (LEV)
- ✓Sıcaklık sensörü + yangın alarm
- ✓KKD: kulaklık, maske (FFP2)
Boya / Apre Tankı (Jet/Jigger)
Kumaşın asit/baz boya çözeltisinde belirli sıcaklık ve sürede boyanması ekipmanı.
- •Kimyasal sıçraması (azo, formaldehit)
- •Sıcak su/buhar (80-140°C)
- •Solunum maruziyeti — uçucu solvent
- •Cilt teması — alerjik dermatit
- ✓Asit/baz dirençli tulum, eldiven, vizör
- ✓Acil duş + göz duşu çalışma alanında
- ✓Yerel havalandırma + kapı kapama prosedürü
- ✓SDS dosyaları ulaşılabilir, GHS etiketleme
Endüstriyel Ütü Presi (Buharlı)
Sıcak ve basınçlı buharla giysi şekillendirme makinesi.
- •Buhar yanığı (130-180°C)
- •El sıkışması — pres tablası
- •Elektrik çarpması (ıslak zemin)
- •Termal stres uzun süreli maruziyet
- ✓Çift el kontrol (bimanual) operasyon
- ✓Pres iniş yavaşlatıcı + parmak korumalı
- ✓Topraklama, kaçak akım rölesi
- ✓Klima/havalandırma — ısı stresi azaltma
- ✓Termal eldiven (silikon kaplı)
Kesim Makinesi (Otomatik Layer Cutter)
Çok katlı kumaş yığınını sertifika programıyla otomatik kesen CNC makine.
- •Bıçak hareket alanına girme — kesi
- •Lazer ışını göz hasarı (lazer kesimde)
- •Vakumlu sabitleme — parmak emilmesi
- •Yangın — sürtünme ısısı (sentetik kumaş)
- ✓Çevre ışın bariyeri (safety light curtain)
- ✓Lazer için uygun koruyucu gözlük (OD belirli)
- ✓Vakum açıkken kapalı alan
- ✓Yangın algılama + CO2 söndürme
Dikiş Makinesi (Endüstriyel Overlock/Düz)
Yüksek hızda iplikleri birleştiren motorlu dikiş ekipmanı.
- •İğne parmak batması
- •Tekrarlı hareket — karpal tünel
- •Boyun/sırt ağrısı — kötü ergonomi
- •Toz/iplik solunması
- ✓İğne koruyucu siperi
- ✓Ergonomik sandalye + ayarlanabilir masa
- ✓50 dakikada 5-10 dakika mola
- ✓Yerel havalandırma + temizlik
Sık Görülen Uygunsuzluklar
- 1Toz emiş sistemi (havalandırma) yetersiz
- 2Kulak tıkacı/kulaklık verilmiyor
- 3Acil çıkış kapıları kilitli/bloke
- 4Kimyasal boya bölümünde havalandırma yok
- 5Dikiş makinesi ergonomik düzenlemeden yoksun
İlgili Mevzuat
- Toz ile Mücadele Yönetmeliği
- Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmasına Dair Yönetmelik
- Ekran Karşısında Çalışmalar Hakkında Yönetmelik (CAD/CAM operatörleri için)
İlişkili Terimler
Risk Değerlendirmesi
İşyerindeki tehlikelerin sistematik olarak belirlenmesi, analiz edilmesi ve risk skorlarına göre önlem alınması sürecidir. 6331 sayılı kanunun 10. maddesi gereği zorunludur.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Çalışanı, yaptığı iş sırasında bir veya birden fazla riske karşı korumak amacıyla kişi tarafından giyilen, takılan veya tutulan donanımlardır. Koruma hiyerarşisinde son katmandır.
Ergonomi
İşi insana uydurma bilimi — duruş, kaldırma, tekrar ve aydınlatma optimizasyonu.
Toz Maruziyeti
Solunabilir toz partiküllerinin akciğerlere ulaşması — silikoz, asbestoz, bisinozis nedeni.
Gürültü Maruziyeti
85 dB(A) üzeri 8 saatlik sürekli maruziyet işitme kaybına neden olur.
Bisinozis
Pamuk, keten, kenevir gibi bitkisel lif tozlarının solunmasıyla gelişen meslek hastalığı.
Yangın Tatbikatı
En az yılda bir kez yapılan, çalışanların acil durum prosedürlerini deneyimlediği tatbikat.