Askerî İşyerleri İle Yurt Güvenliği İçin Gerekli Maddeler Üretilen İşyerlerinin Denetimi, Teftişi Ve Bu İşyerlerinde İşin Durdurulması Hakkında Yönetmelik
Askerî işyerleri ile silah, mühimmat ve patlayıcı gibi yurt güvenliği maddeleri üreten işyerlerinin çalışma hayatı yönünden nasıl denetlenip teftiş edileceğini ve bu işyerlerinde işin durdurulması işlemlerini düzenler. Sıradan işyerlerini değil, bu özel işyerlerini ve MSB ile çalışma Bakanlığı müfettişlerini bağlar.
Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)Neyi Kapsar?
Bu Yönetmelik, askerî işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddelerin (harp araç-gereçleri, silah, mühimmat, patlayıcı madde vb.) üretildiği işyerlerinin çalışma hayatı yönünden nasıl denetlenip teftiş edileceğini ve bu işyerlerinde işin durdurulması işlemlerinin nasıl yürütüleceğini düzenler. Amaç, iş sağlığı ve güvenliği denetiminin bu özel işyerlerinde de yapılmasını sağlarken askerî gizlilik ve millî güvenlik gereklerini korumaktır. Yani normal iş teftişi kuralları, askerî nitelik ve savunma sanayii hassasiyeti dikkate alınarak burada özel bir yöntemle uygulanır.
Kimi Bağlar?
Yönetmelik, sıradan işyerlerini değil; yalnızca üç tür işyerini ve bunları denetleyecek kamu makamlarını bağlar. Bunlar (a) Millî Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda doğrudan işletilen askerî işyerleri ile ASFAT A.Ş. ve yönetim hakkı bu şirkette olan işyerleri, (b) uluslararası anlaşmalarla Türkiye'de kurulan diğer askerî işyerleri ve (c) yurt güvenliği için gerekli maddeleri üreten (5201 sayılı Kanuna göre tespit ve ilan edilen) sivil işyerleridir. Aynı zamanda Millî Savunma Bakanlığı müfettişlerini ve çalışma mevzuatından sorumlu Bakanlığın iş müfettişlerini de doğrudan ilgilendirir. Bu kapsamın dışındaki sıradan işyerleri için bu Yönetmelik uygulanmaz; onlar genel iş teftişi ve işin durdurulması kurallarına tabidir.
Pratikte Ne Yapmalı?
Eğer işyeriniz bu üç kategoriden birine giriyorsa, denetim ve teftiş normal işyerlerinden farklı bir kanaldan yürür. Doğrudan MSB tarafından işletilen askerî işyerlerini MSB müfettişleri teftiş eder; diğer askerî işyerleri ile savunma malzemesi üreten işyerlerini ise çalışma mevzuatından sorumlu Bakanlığın iş müfettişleri denetler. Teftişe gelen iş müfettişinin MSB'nin verdiği özel kimlik kartını işveren vekiline göstermesi gerekir; kayıt ve belgeler hiçbir gerekçeyle işyeri dışına çıkarılmadan yerinde incelenir ve teftişler çalışma saatleri içinde yapılır. İşin durdurulması gerektiğinde işlem genel İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmeliğe göre yürür; ancak kararı veren heyette mutlaka iş sağlığı ve güvenliği yönünden yetkili bir MSB müfettişi bulunur. Bu nedenle işveren olarak güvenlik açıklarını kapatmak, denetime hazır olmak ve belgeleri eksiksiz yerinde tutmak en pratik yükümlülüğünüzdür.
Sade Anlatımla Bu Mevzuat
Hangi işyerleri kapsamda ve kimin denetler
Yönetmelik kapsama giren işyerlerini net üç gruba ayırır. Birinci grup, Millî Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşundaki kurumlarca doğrudan işletilen askerî işyerleri ile Askerî Fabrika ve Tersane İşletme A.Ş. (ASFAT A.Ş.) ve yönetim hakkı bu şirkette olan işyerleridir. İkinci grup, ikili veya çok taraflı uluslararası anlaşmalarla Türkiye'de kurulan diğer askerî işyerleridir. Üçüncü grup ise yurt güvenliği için gerekli maddeleri (harp araç-gereçleri, silah, mühimmat, yedek parçalar ve patlayıcı maddeler) üreten ve 5201 sayılı Kanuna göre denetime tabi olarak ilan edilen, ancak ilk iki grubun dışında kalan sivil işyerleridir.
Denetim ve teftiş yetkisi gruba göre değişir. Birinci gruptaki doğrudan askerî işyerlerini MSB müfettişleri teftiş eder ve bu teftişler çalışma hayatı mevzuatının denetim hükümlerine göre yürütülür. İkinci ve üçüncü gruptaki işyerlerini ise çalışma mevzuatından sorumlu Bakanlığın iş müfettişleri denetler. Bu ayrım, askerî gizlilik gerektiren kurumlar ile sivil üretim yapan işyerlerini ayrı denetim mantığına oturtur.
Teftiş yetkisi, özel kimlik kartı ve belge düzeni
Askerî işyerlerinde teftiş yapan MSB müfettişleri, çalışma mevzuatından sorumlu Bakanlığın iş müfettişleriyle aynı yetki ve sorumluluklara sahiptir; yani askerî tarafta da iş teftişi tam yetkiyle yapılır. Diğer askerî işyerlerini hangi iş müfettişlerinin teftiş edeceği MSB'ye bildirilir ve bu müfettişlere MSB tarafından özel kimlik kartı verilir. Müfettiş teftişe başlamadan önce bu kartı işveren vekiline göstermek zorundadır; yetkisi sona eren müfettişin kartı ise iade edilir.
Teftişin zamanı ve belge güvenliği de özel olarak düzenlenmiştir. Denetim ve teftişler işyerinin çalışma saatleri içinde yapılır ve işyerine ait kayıt ile belgeler hiçbir sebeple işyeri dışına çıkarılmadan yerinde incelenir. Bu kural, savunma sanayii bilgisinin işyeri dışına taşınmasını engelleyerek gizliliği korur. Ayrıca diğer askerî işyerlerinin unvan, adres ve faaliyet konusu gibi bilgileri MSB tarafından çalışma Bakanlığına bildirilir ve Savunma Sanayii Güvenliği Yönetmeliğinin saklı tuttuğu hükümler uygulanmaya devam eder.
İşin durdurulması nasıl işler
İş sağlığı ve güvenliği bakımından hayati tehlike tespit edildiğinde işin durdurulması, bu işyerlerinde de genel İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre yürütülür. Yani durdurma usulü sıfırdan icat edilmez; mevcut genel çerçeve kullanılır, üzerine sadece askerî/savunma boyutu eklenir. Doğrudan askerî işyerlerinde, genel yönetmelikte Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına verilen görevleri MSB Teftiş Kurulu Başkanlığı yerine getirir ve durdurma kararını veren heyet, iş sağlığı ve güvenliği yönünden yetkili MSB müfettişlerinden oluşur.
Diğer askerî işyerleri ile savunma malzemesi üreten işyerlerinde de durdurma işlemi aynı genel yönetmeliğe göre yapılır; ancak kararı veren heyet üyelerinden en az biri, iş sağlığı ve güvenliği yönünden yetkili MSB müfettişleri arasından seçilir. Diğer askerî işyerlerinde heyette yer alacak çalışma Bakanlığı iş müfettişlerinin de MSB tarafından verilmiş özel kimlik kartına sahip olması gerekir. Bu denetim ve durdurma zincirinde uygulamadan doğacak tereddütleri MSB ile çalışma Bakanlığı birlikte gidermeye yetkilidir.
- Doğrudan askerî işyerlerinde durdurma heyeti tamamen MSB müfettişlerinden oluşur; genel yönetmelikteki Bakanlık görevlerini MSB Teftiş Kurulu üstlenir.
- Diğer askerî ve savunma malzemesi üreten işyerlerinde durdurma heyetinde en az bir MSB müfettişi bulunur.
- Durdurma usulünün kendisi genel İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmeliğe dayanır; bu Yönetmelik sadece askerî boyutu ekler.
- Bu Yönetmelik, 2004 ve 1989 tarihli eski askerî işyeri denetim/durdurma yönetmeliklerini yürürlükten kaldırmış ve onlara yapılan atıfları kendisine taşımıştır.
Madde Metni
BİRİNCİ BÖLÜM
MADDE 1
— Amaç(1) Bu Yönetmeliğin amacı; askerî işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerlerinin çalışma hayatına ilişkin denetim ve teftişi ile sonuçlarına dair usul ve esasları düzenlemektir.
MADDE 2
— Kapsam(1) Bu Yönetmelik, askerî işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerlerini kapsar.
MADDE 3
— Dayanak(1) Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 91 inci maddesi ile 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 24 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 4
— Tanımlar(1) Bu Yönetmelikte geçen; a) (Değişik:RG-15/4/2020-31100) Askerî işyerleri: Millî Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda yer alan kurumlar tarafından doğrudan doğruya işletilen askerî işyerleri ile Askeri Fabrika ve Tersane İşletme Anonim Şirketi (ASFAT A.Ş.) ve yönetim hakkı yetkisi bu şirkette olan işyerlerini, b) Diğer askerî işyerleri: İkili veya çok taraflı uluslararası anlaşmalar ile Türkiye’de kurulan askerî işyerlerini, c) Yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerleri: 29/6/2004 tarihli ve 5201 sayılı Harp Araç ve Gereçleri ile Silâh, Mühimmat ve Patlayıcı Madde Üreten Sanayi Kuruluşlarının Denetimi Hakkında Kanunun 4 üncü maddesine göre tespit ve ilan edilen denetime tabi harp araç ve gereçleri ile silah, mühimmat ve bunlara ait yedek parçalar ve patlayıcı maddeler üreten işyerlerinden (a) ve (b) bendi kapsamı dışında kalan işyerlerini, ç) (Ek:RG-15/4/2020-31100) Millî Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda yer alan kurumlar: Millî Savunma Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı, Genelkurmay Başkanlığı, Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Millî Savunma Üniversitesi ile Harita Genel Müdürlüğünü, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Teftiş Yetkisi ve İşin Durdurulması
İKİNCİ BÖLÜM
MADDE 5
— Teftiş yetkisi(Başlığı ile Birlikte Değişik:RG-15/4/2020-31100)
(1) Millî Savunma Bakanlığı müfettişleri, askerî işyerlerinde yapılacak teftişlerde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş müfettişleriyle aynı yetki ve sorumluluklara sahiptir.
MADDE 6
— Askerî işyerlerinin denetim ve teftişi(Değişik:RG-15/4/2020-31100)
(1) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen askerî işyerlerinin çalışma hayatına ilişkin denetim ve teftişi Millî Savunma Bakanlığı müfettişleri tarafından yapılır. Millî Savunma Bakanlığı müfettişleri tarafından yapılan denetim ve teftişler, çalışma hayatı ile ilgili mevzuatın işyerlerinin denetim ve teftişi ile ilgili hükümlerine göre yürütülür.
(2) Millî Savunma Bakanlığı müfettişlerinin işin durdurulması kararları dâhil her türlü denetim ve teftiş raporlarının işyerlerine tebliği, ilgililere duyurulması ile uygulanması ve izlenmesi işleri Millî Savunma Bakanlığınca yürütülür. Diğer askerî işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerlerinin denetim ve teftişi
MADDE 7
(1) (Değişik:RG-15/4/2020-31100) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen işyerlerinin denetim ve teftişi Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş müfettişlerince yapılır.
(2) (Değişik:RG-15/4/2020-31100) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen diğer askerî işyerlerini Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı hangi iş müfettişlerinin teftiş edeceği Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca Millî Savunma Bakanlığına bildirilir. Bu müfettişlere Millî Savunma Bakanlığınca söz konusu askerî işyerlerinin teftişi için özel kimlik kartı verilir. Özel kimlik kartı verilenler, teftişe başlamadan önce özel kimlik kartlarını iş veren vekiline göstermek zorundadır. Teftiş yetkileri her ne sebeple olursa olsun sona eren iş müfettişlerinin özel kimlik kartları Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca Millî Savunma Bakanlığına iade edilir.
(3) (Değişik:RG-15/4/2020-31100) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen diğer askerî işyerlerinin unvanları, adresleri, faaliyet konuları ve bu bilgilerle ilgili değişiklikler Millî Savunma Bakanlığınca Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bildirilir.
(4) Bu maddenin uygulanmasında; 4/6/2010 tarihli ve 27601 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Savunma Sanayii Güvenliği Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinin yedinci fıkrasında belirtilen hükümler saklıdır.
MADDE 8
— Teftiş zamanı ve işyeri belgeleri(1) Bu Yönetmelik kapsamında bulunan işyerlerinin denetim ve teftişleri işyerlerinin çalışma saatleri içinde yapılır ve bu işyerlerine ait kayıt ve belgeler her ne sebeple olursa olsun işyeri dışına çıkartılmadan işyerinde incelenir.
MADDE 9
— Askerî işyerlerinde işin durdurulması(Değişik:RG-15/4/2020-31100)
(1) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen ve 6331 sayılı Kanun kapsamında yer alan askerî işyerlerinde aynı Kanunun 25 inci maddesi gereğince yapılacak işin durdurulması işlemleri 30/3/2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre yürütülür. Ancak anılan Yönetmelikte; Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına verilen görevler Millî Savunma Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığınca yerine getirilir ve işin bir bölümünü veya tamamını durdurma kararı vermeye yetkili heyet iş sağlığı ve güvenliği yönünden teftişe yetkili Millî Savunma Bakanlığı müfettişlerinden oluşturulur. Diğer askerî işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerlerinde işin durdurulması
MADDE 10
(Değişik:RG-15/4/2020-31100)
(1) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde belirtilen ve 6331 sayılı Kanun kapsamında yer alan diğer askerî işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerlerinde aynı Kanunun 25 inci maddesi gereğince yapılacak işin durdurulması işlemleri İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre yürütülür. Ancak, işin bir bölümünü veya tamamını durdurma kararı vermeye yetkili heyet üyelerinden biri iş sağlığı ve güvenliği yönünden teftişe yetkili Millî Savunma Bakanlığı müfettişleri arasından seçilir.
(2) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen diğer askerî işyerlerinde işin bir bölümünü veya tamamını durdurma kararı vermeye yetkili heyet içerisinde yer alacak Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş müfettişlerinin Millî Savunma Bakanlığınca verilmiş özel kimlik kartına sahip olmaları gerekir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MADDE 11
— Yürürlükten kaldırılan yönetmelikler ve atıflar(1) 1/8/2004 tarihli ve 25540 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Askerî İşyerleriyle Yurt Güvenliği İçin Gerekli Maddeler Üretilen İşyerlerinin Denetim ve Teftişi Hakkında Yönetmelik ile 11/1/1989 tarihli ve 20046 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Askerî İşyerleriyle Yurt Emniyeti İçin Gerekli Maddeler İmal Olunan İşyerlerinde İşin Durdurulmasına veya İşyerlerinin Kapatılmasına Karar Vermeye Yetkili Komisyonun Yapısı, Çalışma Şekli ve Esasları Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
(2) Birinci fıkrada belirtilen yönetmeliklere yapılan atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır.
MADDE 11/A
— Yönetmeliğin uygulanmasında sorumluluk(Ek:RG-15/4/2020-31100)
(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasından doğacak tereddütleri gidermeye Millî Savunma Bakanlığı ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı birlikte yetkilidir.
MADDE 12
— Yürürlük(Değişik:RG-15/4/2020-31100)
(1) Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Millî Savunma Bakanlığınca birlikte hazırlanan bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 13
— Yürütme(Değişik:RG-15/4/2020-31100)
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı ile Millî Savunma Bakanı birlikte yürütür. Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı 16/8/2013 28737 Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin Tarihi Sayısı 1. 4/2/2014 28903 2. 15/4/2020 31100
Sıkça Sorulan Sorular
İlgili Mevzuat
Bilgilendirme ve Resmî Kaynak
Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026
Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr