Yönetmelik

Patlayıcı Madde Ateşleyici Yeterlilik Belgesinin Verilmesi Esas Ve Usullerinin Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik

Patlayıcı maddeleri ateşleyecek kişilerin (ateşleyicilerin) alması gereken yeterlilik belgesinin sınav, kurul, belge sınıfları (A/B/C) ve yenileme esaslarını düzenler.

Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)

Neyi Kapsar?

Bu Yönetmelik, patlayıcı maddeleri fiilen ateşleyecek kişilerin (ateşleyicilerin) almak zorunda olduğu "Ateşleyici Yeterlilik Belgesi"nin nasıl alınacağını düzenler. 87/12028 sayılı Tüzük kapsamındaki patlayıcıları kim ateşleyebilir, bunun için aranan şartlar neler, sınav nasıl yapılır, sınav kurulu kimlerden oluşur ve belge nasıl düzenlenip yenilenir — hepsi burada belirlenir. Kısaca: madende, taş ocağında veya havai fişek gösterisinde "fitili ateşleyen" kişinin ehliyetidir.

Kimi Bağlar?

Patlayıcı madde ya da piroteknik (havai fişek) malzemeyi bizzat ateşleme işini yapacak kişileri bağlar; bu kişiler belge almadan bu işi yapamaz. Maden ocakları, taş/mermer ocakları, tünel ve yol inşaatları, yıkım işleri ve havai fişek gösterileri tipik kullanım alanlarıdır. Süreci yöneten makam İçişleri Bakanlığı ve İl Valilikleridir; sınav kuruluna ise Çalışma Bakanlığı maden mühendisi iş müfettişi başkanlık eder ve emniyet/jandarma bomba imha uzmanları ile TMMOB temsilcisi katılır.

Pratikte Ne Yapmalı?

Belge almak isteyen aday önce 18 yaşını doldurmuş, en az ilkokul mezunu, ilgili suçlardan sabıkasız ve ateşleyiciliğe engel sağlık sorunu olmayan biri olmalıdır. Sıra şöyle işler: (1) İkamet ettiğiniz İl Valiliğine T.C. kimlik numaranızı yazdığınız dilekçe, fotoğraf ve öğrenim belgesiyle başvurursunuz. (2) Bakanlığın belirlediği tarih/yerde önce 50 sorulu çoktan seçmeli yazılı sınava, ardından mülakata girersiniz. (3) Her iki sınavdan da en az 60 puan almanız gerekir. (4) Başaranlara, yapacağı işe göre A, B veya C sınıfı belge Valilikçe 5 yıllığına düzenlenir. (5) Süre bitmeden bir ay önce yenileme başlatırsanız, tekrar sınava girmeden belgeniz yenilenir. Tüzük ve Yönetmelik kurallarına aykırı davranırsanız belge geçici ya da sürekli geri alınabilir.

Sade Anlatımla Bu Mevzuat

Ateşleyici Belgesi Nedir, Neden Gerekir?

Patlayıcı maddeler — dinamit, kapsül, fitil ve benzerleri — yanlış kullanıldığında hem ateşleyenin hem çevredekilerin hayatını anında tehlikeye atar. Bu yüzden Türkiye, bu maddeleri fiilen ateşleyecek kişiyi serbest bırakmaz; ancak ehliyetli (belgeli) bir "ateşleyici" bu işi yapabilir. Bu Yönetmelik, 11/7/2002 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış olup 87/12028 sayılı Tüzük’ün 121. maddesine dayanır ve işte bu ehliyetin sınav ve belge sürecini kurala bağlar.

Dikkat çeken nokta şudur: Yönetmeliğin ana yürütücüsü Çalışma Bakanlığı değil, İçişleri Bakanlığıdır. Çünkü patlayıcılar güvenlik mevzuatının (Tüzük) konusudur. Ne var ki sınav kuruluna Çalışma Bakanlığı’nın maden mühendisi iş müfettişi başkanlık eder; bu da konunun iş sağlığı ve güvenliğiyle iç içe olduğunu gösterir. 10/2/2019 tarihli değişiklikle başvuru belgeleri sadeleştirilmiş ve yürütmeye Çevre/Şehircilik ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlıkları da eklenmiştir.

Adayda Aranan Şartlar ve Başvuru

Ateşleyici olmak isteyen kişide aranan nitelikler 5. maddede tek tek sayılmıştır. Bunlar hem yaş/eğitim hem güvenlik hem de sağlık ekseninde toplanır:

  • 18 yaşından büyük ve en az ilkokul mezunu olmak.
  • Ateşli silahlar ve/veya patlayıcı maddelerle işlenen suçlardan hüküm giymemiş olmak.
  • Taksirli suçlar hariç, ikiden fazla suçtan veya bir yıldan fazla hapis cezasına mahkûm olmamak.
  • Terörle Mücadele Kanunu ve Devlet Güvenlik Mahkemesi kapsamındaki suçlardan hüküm giymemiş olmak.
  • Resmî ya da İl Sağlık Müdürlüğünce yetkilendirilmiş kuruluşun sağlık raporuyla; ateşleyiciliğe engel akıl, psikolojik, nörolojik veya fiziki rahatsızlığı bulunmadığını belgelemek.
  • Kısıtlı olmamak; yabancı uyruklular için çalışma izni ve ikamet teskeresi almış olmak.

Sınav, Sınav Kurulu ve Geçme Notu

Sınav iki aşamalıdır ve adayın almak istediği belge sınıfına göre farklılaşır. İlk aşama, Bakanlığın belirlediği salonda yapılan ve sınav kurulunun önceden hazırladığı 50 soru üzerinden çoktan seçmeli yazılı sınavdır. Yazılı sınavdan yeterli notu alan adaylar, mesleki bilgi ve becerinin ölçüldüğü mülakat sınavına çağrılır. Her iki sınav da 100 puan üzerinden ayrı ayrı değerlendirilir ve adayın geçmesi için her birinden en az 60 puan alması şarttır.

Sınav kurulu yedi kişiden oluşur: Çalışma Bakanlığı maden mühendisi iş müfettişinin başkanlığında; bir inşaat mühendisi, emniyet ve jandarma kriminal birimlerinden birer bomba/patlayıcı madde imha uzmanı, ilgili büro amirleri ve TMMOB’den bir uzman maden mühendisi. Kurul; soruları hazırlamak, sınavları yürütüp değerlendirmek, başarı listesini düzenlemek ve itirazları sonuçlandırmakla görevlidir. Yazılı sınav sonucuna itiraz, sonuçların ilanından sonra 24 saat içinde dilekçeyle yapılır ve kurulun kararı kesindir.

Belge Sınıfları, Süresi ve Yenileme

Belge, yapılacak işin yerine ve niteliğine göre üç sınıfa ayrılır. Aday hangi alanda çalışacaksa o sınıfın sınavını verir; belge tek tip ve renktedir, sahip olunan sınıf/sınıflar belgenin üzerinde yazar:

  • (A) Sınıfı: Piroteknik maddelerin (havai fişek vb.) ateşlenmesi işi için.
  • (B) Sınıfı: Yerüstünde yapılan patlatma işleri için (taş ocağı, açık inşaat vb.).
  • (C) Sınıfı: Yeraltında ve grizulu (metan gazlı) ocaklarda yapılan patlatma işleri için — en yüksek risk grubu.

Belgenin Düzenlenmesi ve İptali

Sınavda başarılı olanların listesi sınav kurulunca Bakanlığa, oradan da ilgili Valiliklere bildirilir. Belge, başarılı olunan sınıf için Valilikçe beş yıl süreyle düzenlenir. Süresi dolan belgeyi yenilemek için sürenin bitiminden bir ay önce işlemleri başlatmak gerekir; bu durumda yazılı ve mülakat sınavı tekrar yapılmadan, ilk verilişteki usule uygun olarak Valilikçe yenilenir.

Belge sahibinin Tüzük veya bu Yönetmelik hükümlerine aykırı davrandığı tespit edilirse, önce durumu düzeltmesi için süre verilip uyarılır. Aykırılığın tekrarı hâlinde belge geçici ya da sürekli olarak Valilikçe geri alınır ve durum gecikmeksizin Bakanlığa ve İl Valiliklerine bildirilir. Böylece kurallara uymayan ateşleyicinin sahada çalışması engellenmiş olur.

Madde Metni

BİRİNCİ BÖLÜM

MADDE 1

— Amaç

Bu Yönetmeliğin amacı; 87/12028 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük kapsamında bulunan patlayıcı maddelerin kullanılmasında görevlendirilecek ateşleyicilere verilecek yeterlilik belgesine ilişkin sınav koşulları, sınav kurulunun oluşumu ve sınavla ilgili diğer hususları düzenlemektir.

MADDE 2

— Kapsam

Bu Yönetmelik, Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin kullanımında görevlendirilecek ateşleyicilerde aranan özellikler, sınavların yapılış şekli, sınav kurulunun oluşumu ile ateşleyici yeterlilik belgelerinin düzenlenmesi, yenilenmesi ve geri alınması işlemlerini kapsar.

MADDE 3

— Hukuki Dayanak

Bu Yönetmelik, 14/8/1987 tarihli ve 87/12028 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzüğün 121 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

MADDE 4

— Tanımlar

Bu Yönetmelikte geçen; a) Bakanlık: İçişleri Bakanlığını, b) Valilik: İl Valiliğini, c) Emniyet Müdürlüğü: İl Emniyet Müdürlüğünü, d) Tüzük: 14/8/1987 tarihli ve 87/12028 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzüğü, e) Aday: Ateşleyici yeterlilik belgesi talebinde bulunan adayı, f) Patlayıcı Maddeler: Şiddetli bir kimyasal reaksiyonla parçalanarak, ani yüksek sıcaklıkla birlikte büyük hacimlerde gaz haline dönüşebilen maddeleri, g) Piroteknik Maddeler: İnfilak edici özelliği olmayan kendiliğinden ekzotermik reaksiyonların bir sonucu olarak ısı, ışık, ses, gaz veya duman ya da bunların kombinasyonu yoluyla bir etki yaratmak amacıyla tasarlanan bir madde ya da maddelerin karışımını, h) Sınav: Yeterlilik belgesi için yapılacak mülakat sınavı ve yazılı sınavını, i) Yeterlilik Belgesi: Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin ateşlenmesi işini yapacaklara verilecek ateşleyici yeterlilik belgesini, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Adaylarda Aranacak Nitelikler ve Başvuru

İKİNCİ BÖLÜM

MADDE 5

— Adaylarda Aranacak Nitelikler

Ateşleyici yeterlilik belgesi düzenleneceklerde; a) 18 yaşından büyük olmak, b) En az ilkokul mezunu olmak, c) Ateşli silahlar ve/veya patlayıcı maddelerle işlenen cürümlerden hüküm giymemiş olmak, d) Taksirli suçlar hariç, değişik zamanlarda aynı veya farklı türden ikiden fazla suçtan dolayı hapis veya ağır hapis ve/veya ağır para cezasına mahkûm olmamak, e) Taksirli suçlar hariç, bir yıldan fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm olmamak, f) Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yargılama kapsamına giren suçlarla 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan birinden hüküm giymemiş olmak, g) 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 403 ve 404 üncü maddelerinde yazılı suçların birinden mahkûm olmamak, h) (Değişik:RG-10/2/2019-30682) Resmi veya İl Sağlık Müdürlüğünün yetkilendirdiği özel sağlık kuruluşları tarafından düzenlenecek sağlık raporu ile belgelenmesi suretiyle ateşleyicilik işine engel olacak akıl hastalığı, psikolojik, nörolojik ve fiziki rahatsızlığı bulunmamak, i) Yabancı uyruklu vatandaşlar için, yetkili kamu kurum ve kuruluşlarından çalışma izni ve meşruhatlı ikamet teskeresi almış olmak, j) Kısıtlı olmamak, şartları aranır.

MADDE 6

— Başvuru

(Değişik birinci cümle:RG-10/2/2019-30682)Adayların T.C. kimlik numaralarını yazdıkları ve aşağıdaki belgelerin eklendiği bir dilekçe ile ikamet ettikleri İl Valiliğine başvurmaları gerekir: a) (Mülga:RG-10/2/2019-30682) b) Son bir yıl içinde çekilmiş dört adet renkli vesikalık fotoğraf, c) Öğrenim durumunu gösteren (Değişik ibare:RG-10/2/2019-30682) belgenin aslı veya onaylı örneği, d) (Mülga:RG-10/2/2019-30682) e) (Mülga:RG-10/2/2019-30682) f) (Mülga:RG-10/2/2019-30682) Fotokopisi verilen belgeler, müracaatı alan görevli tarafından aslı ile karşılaştırılarak "Aslı Görüldü" ibaresi ile birlikte sicil ve imza atılarak alınır. Valilikçe durumu uygun görülenlerden, dosyaları Bakanlığa gönderilen adaylara ait liste, sınav kuruluna intikal ettirilir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Sınav Kurulu ve Sınavla İlgili Esaslar

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

MADDE 7

— Sınav Kurulu

Sınav kurulu Bakanlığın koordinesinde; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Maden Mühendisi İş Müfettişi başkanlığında, Bayındırlık ve İskan Bakanlığında görevli bir inşaat mühendisi, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı Kriminal Daire Başkanlıklarında görevli birer Bomba/Patlayıcı Madde İmha Uzmanı ile İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığında görevli ilgili büro amirleri ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğinden bir uzman maden mühendisinin katılımıyla yedi kişiden oluşturulur. Kurul, gerekli görülmesi halinde sınav sorularının hazırlanması ve sınavların yapılması aşamasında ilgili Bakanlık, kurum ve kuruluşların uzmanlarından da yararlanabilir.

MADDE 8

— Sınav Kurulunun Görevleri

Sınav kurulu; a) Yazılı sınav sorularını hazırlamak, b) Yazılı sınavı yapmak ve değerlendirmek, c) Mülakat sınavını yapmak ve değerlendirmek, d) Sınavları tespit edilen programlar ve esaslar dahilinde yürütmek, e) Yeteri kadar sınav uygulayıcısı ve gözetmeni belirlemek, f) Sınavları belirlenen süre içinde tamamlamak, g) Sınav sonucu başarılı olanların listesini hazırlamak, h) Sınav sonuçlarına yapılacak itirazları inceleyerek sonuca bağlamakla, görevlidir.

MADDE 9

— Sınavların Yapılışı

Yeterlilik sınavları, müracaat sayısı da dikkate alınarak Bakanlıkca tespit edilecek tarih ve yerlerde, sınav kurulunun denetiminde yazılı ve mülakat sınavı olmak üzere iki aşamalı olarak, adayın almak istediği yeterlilik belgesine göre farklı bir şekilde yapılır. Yazılı sınav Bakanlığın belirleyeceği bir salonda, sınav kurulunun önceden hazırladığı

(50) soru üzerinden çoktan seçmeli olarak yapılır. Yazılı sınavdan yeterli not alan adayların mesleki bilgi ve becerisinin değerlendirilmesi amacıyla mülakat sınavı yapılır.

MADDE 10

— Sınav Sonuçları

Yazılı ve mülakat sınavları

(100) not üzerinden ayrı ayrı değerlendirilir. Adayların her iki sınavdan da en az

(60) not almaları gerekir. Sınav sonuç listeleri sınav kurulunun sınav tarihinden önce belirleyeceği yer, zaman ve şekilde ilan edilir. Yazılı sınav sonuçlarına itirazlar, sınav sonuçlarının açıklanmasından itibaren 24 saat içerisinde dilekçe ile sınav kuruluna yapılır. Sonuç en geç 24 saat içerisinde açıklanır. Kurulun itirazla ilgili aldığı karar kesindir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Yeterlilik Belgesi ile İlgili Esaslar

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

MADDE 11

— Belgelerin Sınıflandırılması

Yeterlilik belgesi, kullanılacağı alan ve işin durumuna göre; (A) Sınıfı Yeterlilik Belgesi: Piroteknik maddelerin ateşlenmesi işini yapacaklara verilen yeterlilik belgesidir. (B) Sınıfı Yeterlilik Belgesi: Yerüstünde yapılacak işlemlerle ilgili Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin ateşlenmesi işini yapacaklara verilen yeterlilik belgesidir. (C) Sınıfı Yeterlilik Belgesi: Yeraltında ve grizulu ocaklarda yapılacak işlemlerle ilgili Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin ateşlenmesi işini yapacaklara verilen yeterlilik belgesidir. Yeterlilik belgelerinin renk, şekil ve muhteva esasları Bakanlıkça belirlenir. (A), (B) ve (C) Sınıfı Yeterlilik Belgeleri aynı tip ve renkte olup, belgenin sınıfı/sınıfları üzerinde belirtilir.

MADDE 12

— Belgelerin Düzenlenmesi

Sınavlarda başarılı olanların listesinin başarılı oldukları belge sınıfı/sınıfları ile birlikte, sınav kurulunca Bakanlığa iletilmesinden sonra, bu bilgiler Bakanlıkça ilgili Valiliklere bildirilir. Bakanlıkça Valiliklere başarılı olduğu bildirilenlere beş yıl için Valiliklerce, başarılı oldukları sınıfa/sınıflara ait yeterlilik belgesi düzenlenir.

MADDE 13

— Belgelerin Yenilenmesi

Yeterlilik belgelerinin yenilenmesi için, belgenin süresinin sona ermesinden bir ay önce yenileme için gerekli işlemlerin başlatılması gerekir. Süresi biten yeterlilik belgeleri, süresi sonunda yazılı ve mülakat sınavları yapılmaksızın, verilişindeki usule uygun olarak Valilikçe yenilenir.

MADDE 14

— Belgelerin İptali

Yeterlilik belgesi sahiplerinin Tüzük ve bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareketlerinin tespiti halinde, bu durumun giderilmesi için Tüzüğün 129 uncu maddesi doğrultusunda yeterli süre verilerek gerekli uyarıda bulunulur. Tekerrürü halinde, yeterlilik belgeleri geçici veya sürekli olarak Valilikçe geri alınarak, durum gecikmeksizin Bakanlığa ve İl Valiliklerine bildirilir. BEŞİNCİ BÖLÜM

BEŞİNCİ BÖLÜM

GEÇİCİ MADDE 1

— Diğer Hükümler

Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce Tüzüğün 121 inci maddesine göre yeterlilik belgesi almış olanların, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde başvurmaları ve bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin (b) bendi dışındaki nitelikleri taşımaları halinde belgeleri yenilenir. Bu süre içerisinde gerekli değişikliği yaptırmayanların belgeleri iptal edilir.

MADDE 15

— Yürürlük

Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 16

— Yürütme

(Değişik:RG-10/2/2019-30682) Bu Yönetmelik hükümlerini İçişleri, Milli Savunma, Çevre ve Şehircilik ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanları yürütür. Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı 11/7/2002 24812 Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin Tarihi Sayısı 1. 10/2/2019 30682

Sıkça Sorulan Sorular

İkamet edilen İl Valiliğine yapılır. T.C. kimlik numarasının yazıldığı bir dilekçeye son bir yıl içinde çekilmiş dört adet renkli vesikalık fotoğraf ve öğrenim durumunu gösteren belgenin aslı veya onaylı örneği eklenir. Valilikçe durumu uygun görülenlerin dosyaları Bakanlığa, oradan da sınav kuruluna iletilir.

İlgili Mevzuat

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği KanunuMaden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği YönetmeliğiÇalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik

Bilgilendirme ve Resmî Kaynak

Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026

Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr