Seyir Halindeki Gemilerde Daha İyi Tıbbi Hizmet Verilmesi İçin Gerekli Asgari Sağlık Ve Güvenlik Koşulları Hakkında Yönetmelik
Denizde seyir halindeki gemilerde gemiadamlarına tıbbi yardımın yeterli koşullarda verilebilmesi için gemide bulundurulması gereken ilaç, tıbbi malzeme, antidot, revir ve doktor şartlarını gemi kategorisine göre belirleyen yönetmelik.
Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)Neyi Kapsar?
Bu Yönetmelik, denizde seyir halindeki gemilerde çalışan gemiadamlarına acil ve günlük tıbbi yardımın yeterli koşullarda verilebilmesi için gemide bulundurulması gereken asgari sağlık ve güvenlik şartlarını belirler. Gemide hangi ilaçların, tıbbi araç-gerecin, antidotların ve gerektiğinde revir veya doktorun bulunacağını; bu malzemenin kimin sorumluluğunda olacağını ve nasıl denetleneceğini düzenler. Amaç, kıyıdan uzakta ve hızlı sağlık hizmetine ulaşmanın güç olduğu denizde, geminin kendi imkânlarıyla daha iyi tıbbi müdahale yapabilmesini sağlamaktır.
Kimi Bağlar?
Yönetmelik, denizlerde kürek dışında bir araçla seyreden veya körfezlerde balıkçılık yapan, özel ya da kamuya ait gemileri ve bu gemilerin sahiplerini (veya işletenlerini) bağlar. Yükümlülüklerin büyük çoğunluğu gemi sahibine düşer; tıbbi malzemenin kullanımından ise geminin kaptanı sorumludur. İç sularda (nehir, göl, baraj gölü) seyreden gemiler, harp gemileri, ticari amaçla kullanılmayan gezinti botları ve liman içi römorkörler kapsam dışındadır.
Pratikte Ne Yapmalı?
Gemi sahibi, geminin EK-I’deki A, B veya C kategorisine ve sefer süresine göre EK-II’de listelenen ilaç, tıbbi araç-gereç ve antidotları gemide eksiksiz bulundurmalı; bunların temin ve ikmal masrafını kendisi karşılamalı, gemiadamına hiçbir maliyet yüklememelidir. Her can salı ve can filikası için su geçirmez bir ilaç sandığı koymalı, biten/süresi dolan ilaçları öncelikli olarak yenilemelidir. 500 grostondan büyük, 15 ve üzeri gemiadamı çalışan ve 3 günden uzun sefere çıkan gemilerde revir; 100 ve üzeri kişi taşıyan, 3 günden uzun uluslararası seferlerde ise doktor bulundurulmalıdır. Kaptan, malzemenin kullanımı ve muhafazası için bir veya birden fazla güverte zabitini görevlendirmeli; tüm gemiadamı acil müdahale eğitimi almalı ve sağlıkla görevli personel bu eğitimi en az beş yılda bir yenilemelidir.
Sade Anlatımla Bu Mevzuat
Amaç, kapsam ve temel kavramlar
Yönetmelik, denizde seyreden gemilerde sağlık hizmetinin “asgari” düzeyini güvence altına alır. Karada bir hastaneye dakikalar içinde ulaşmak mümkünken, açık denizde bu süre günleri bulabilir. Bu nedenle gemi, bir kaza veya hastalık anında ilk ve çoğu zaman tek tıbbi imkân haline gelir. Yönetmelik de tam bu boşluğu doldurmak için geminin yanında taşıması gereken sağlık donanımını standarda bağlar.
Düzenlemede sık geçen kavramlar nettir: “gemiadamı” kaptandan tayfaya ve stajyere kadar gemide çalışan herkesi; “gemi sahibi” gemiyi kayıtlı olarak elinde tutan ya da kiralayıp işleten kişiyi; “tıbbi malzeme” EK-II’de sayılan ilaç, araç-gereç ve antidotları; “antidot” ise belirli tehlikeli maddelerin zararlı etkisini önleyen veya tedavi eden panzehiri ifade eder. Gemiler, taşıdıkları risk ve seyir menziline göre EK-I’de A, B ve C olmak üzere üç kategoriye ayrılır ve bulundurulacak malzeme bu kategoriye göre değişir.
Gemi sahibinin tıbbi donanım yükümlülükleri
Yönetmeliğin kalbi, gemi sahibine yüklenen somut yükümlülüklerdir. Gemi sahibi; geminin kategorisine, sefer süresine, gidilecek limanlara, taşınan yükün özelliğine ve gemiadamı sayısına göre yeterli ilaç ve tıbbi araç-gereci bulundurmak zorundadır. Bulundurulan her malzeme, EK-IV’teki kontrol listelerine uygun biçimde kayıt altında tutulur; böylece denetimde neyin ne kadar bulunduğu belgeyle karşılaştırılabilir.
Acil durumlar için ek güvenceler vardır: her can salı ve can filikasında, su geçirmez bir sandık içinde temel ilaç ve malzeme hazır bekletilir. Tehlikeli madde taşıyan gemilerde ve feribotlarda, taşınan maddeye uygun antidotlar gemide bulundurulur; taşınan maddenin önceden bilinemediği feribot seferlerinde ise en acil ihtiyaç duyulabilecek antidotlar hazır tutulur. Biten ya da kullanım süresi dolan ilaçlar, erzak ikmali sırasında öncelikle yenilenir.
- Kategoriye ve sefer niteliğine uygun ilaç ve tıbbi araç-gereç bulundurma
- Her can salı/can filikası için su geçirmez ilaç sandığı
- 500 grostondan büyük, 15+ gemiadamlı, 3 günden uzun seferlerde revir
- 100+ kişili, 3 günden uzun uluslararası seferlerde doktor
- Tehlikeli madde/feribotlarda uygun antidotlar
- Tüm malzemenin EK-IV kontrol listelerine göre kayıtlı tutulması
Sorumluluk, eğitim, radyo konsültasyonu ve denetim
Sorumluluk paylaşımı açıktır: tıbbi malzemenin temini ve ikmali gemi sahibinin, kullanımı ise kaptanın sorumluluğundadır. Kaptan, malzemenin doğru kullanılması ve muhafazası için bir veya daha fazla güverte zabitini görevlendirir. Gemide denizcilik eğitimi alan herkes, kaza ve acil durumlarda ilk müdahaleyi yapabilecek temel eğitimi almalı; kaptan ve sağlıkla görevli gemiadamları bu eğitimi en az beş yılda bir, geminin taşıdığı özel riskleri de gözeterek yenilemelidir.
Denizde tek başına kalmamak için iki mekanizma vardır. Birincisi, Bakanlığın belirlediği bir veya daha fazla merkez aracılığıyla radyo ile ücretsiz tıbbi danışma (konsültasyon) hizmetidir; bu merkezlerdeki bazı doktorlar gemicilik koşulları konusunda özel eğitim alır ve gemiadamının rızasıyla tutulan sağlık kayıtları gizli kalır. İkincisi denetimdir: Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü gemileri yılda bir denetler; ilaçların süresini, doğru muhafazayı ve kontrol listeleriyle uyumu kontrol edip belgelendirir. Kurallara aykırı davranan gemi sahipleri hakkında Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’na göre işlem yapılır.
Madde Metni
BİRİNCİ BÖLÜM
MADDE 1
— AmaçBu Yönetmeliğin amacı; seyir halindeki gemilerde daha iyi tıbbi hizmet verilmesi için gerekli asgari sağlık ve güvenlik koşullarını sağlamaktır.
MADDE 2
— KapsamBu Yönetmelik; seyir halindeki gemilerde daha iyi tıbbi hizmet verilmesi için gerekli asgari sağlık ve güvenlik koşullarını kapsar.
MADDE 3
— Dayanak(Değişik:RG-17/8/2019-30861) Bu Yönetmelik; 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 47 ncimaddesine, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum veKuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 653 üncü ve 796 ncı maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 4
— TanımlarBu Yönetmelikte geçen; a) Bakanlık: Sağlık Bakanlığını, b) Genel Müdürlük: (Değişik ibare:RG-17/8/2019-30861) Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünü, c) Gemi: Denizlerde kürekten başka bir aygıtla seyreden veya körfezlerde balıkçılık yapan özel veya kamunun sahip olduğu herhangi bir gemiyi (aşağıdakiler hariç; Ülke iç (nehir, göl, baraj gölü ve benzeri) sularında seyreden gemiler, Harp gemileri, Gezinti botları; ticari amaçla kullanılmayan profesyonel gemiadamlarının çalışmadığı botlar, Liman içinde çalışan, limanlardaki dar alanlarda, rıhtım, iskele ve mendirekler arasında, gemileri yanaştırma, kaldırma, kıçtan kara etme ve döndürme manevralarında kullanılan, manevraya tepki zamanı az, çekme kuvvetleri yüksek liman içi römorkörler), d) Gemi Kategorileri: EK- I de yer alan gemi tasnifini, e) Gemiadamı: Geminin kaptanını, zabitlerini, yardımcı zabitlerini, stajyerlerini, tayfalarını ve yardımcı hizmet personelini, f) Gemi Sahibi: Gemininkayıtlı olduğu kişi, ancak gemi intikal yolu ile başka birine geçmişse veya kayıtlı olduğu sahibinden başka gerçek veya tüzel kişiler tarafından anlaşmalara göre kısmen veya tamamen işletiliyorsa o durumda gemiyi kiralayan veya işleten gerçek veya tüzel kişiyi, g) Tıbbi Malzemeler: EK-II debelirtilen ve geniş kapsamlı olmayan listede yer alan ilaçlar, tıbbi araç- gereç ve antidotları, h) Antidot: EK-III dekitehlikeli maddeler listesinde yer alan bir veya daha fazla maddenin doğrudan veya dolaylı zararlı etki yada etkilerini önlemek veya tedavi etmek için kullanılan maddeyi, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Asgari Sağlık ve Güvenlik Koşulları
İKİNCİ BÖLÜM
MADDE 5
— İlaçlar, Tıbbi Araç Gereç, Revir ve DoktorGemi sahibi; a) Gemilerde; 1) Geminin kategorisine ve kalite yönünden tabloya göre en az EK-II nin Bölüm (A) ve (B)’sindeki özellikleri taşıyan tıbbi malzemelerin bulundurulmasını, 2) Seferin niteliğine, özellikle iletişim kurulacak limanlar, gidilecek yer ve seyir süresi dikkate alınarak, seyir süresince yapılacak işlerin türlerine, kargonun özelliklerine ve gemiadamı sayısına bağlı olarak, ilaçların ve tıbbi araç gereçlerin teminini, 3) Bulundurulacak tıbbi malzemeler içerisinde yer alan ilaçlar ve tıbbi araç gereçlerin EK-IV’ ün gemi kategorisine göre düzenlenmiş (1),
(2) ve
(3) üncü Kısımlarında II-TıbbiMalzemeler başlığı altında yer alan (A) ve (B) Bölümünü kapsayan malzeme ile donatılmasını, b) Her gemide; 1) Her bir can salı ve can filikası için, en az EK-II’nin C kategorisindeki gemiler kapsamında yer a la n Bölüm (A) ve (B)’deki tıbbi malzeme ve ilaçların konulduğu su geçirmez bir ilaç sandığı bulundurulmasını, 2) Bu sandıkların içinde yer alacak ilaçlar ve tıbbi araç gereçlerin bu maddenin (a) bendinin üçüncü alt bendinde belirtilen kontrol listesindeki gibi olmasını, c) Beşyüz
(500) grostondan büyük, onbeş
(15) veya onbeş (15)’den fazla gemiadamı çalıştırılan ve üç günden uzun süren yolculuğa çıkan gemilerde; tıbbi tedavinin hijyenik koşullarda ve yeterli malzeme ile yapılabilmesi için, bir revir bulundurulmasını, d) (Değişik:RG-20/08/2005-25912) Yüz
(100) veya yüz (100)’den fazla kişi bulunan ve üç günden uzun sürecek uluslararası seyir halindeki gemilerde, tıbbi tedavi için doktor bulundurulmasını, sağlar.
MADDE 6
— AntidotlarGemi sahibi; a) EK-III’te listesi verilentehlikeli maddelerden herhangi birini taşıyan gemilerde; en azından EK-I’nin (C) Bölümünde verilen antidotları içeren tıbbi malzemeler bulundurmasını, b) Taşıdığı tehlikeli maddenin yapısının önceden bilinemediği durumlarda feribotların, en az EK- II’nin (C) Bölümünde belirtilen antidotları kapsayan tıbbi malzemeyi(Bununla birlikte kural olarak iki saatten az süreli olan düzenli geçişlerde, normal geçiş süresinin aşılmaması halinde, çok acil bulundurulması gereken antidotlarla sınırlandırılabilir.) bulundurmasını, c) Antidotlarla ilgili olarak gemide bulundurulan tıbbi malzemelerin neleri ihtiva ettiği, EK-IV’ün (1),
(2) ve (3)’üncü Kısımlarının tamamında, II-Tıbbi Malzemeler başlığı altındayer alan (C) Bölümünde belirtilen genel çerçeveyi karşılayacak şekilde kontrol edilmek üzere hazırlanacak listede ayrıntılı olarak gösterilmesini, sağlar.
MADDE 7
— SorumluluklarGemi sahibi; a) Gemideki; 1) Tıbbi malzemelerin temini ve ikmalinin kendi sorumluluğunda olmasını, gemiadamlarına hiçbir maddi külfet yüklenmemesini, 2) Tıbbi malzemelerin kullanımı kaptanın sorumluluğunda olup, bu sorumluluğa halel getirmeyecek şekilde, gemiadamlarının yetkilerini de göz önüne alarak, anılan malzemelerin kullanımı ve muhafazası hususunda bir veya daha fazla güverte sınıfı zabit/ yardımcı zabitin görevlendirilmesini, b) Tıbbi malzemelerin uygun koşullarda muhafazasını ve biten ilaçların erzak temini sırasında öncelikli ve mümkün olduğunca çabuk ikmal edilmesini ve yerine konulmasını, c) Kaptanın tıbbi görüş almasından sonra, acil durum saptaması halinde, gemide bulunmayan gerekli ilaçların, tıbbi araç gereçler ve antidotların mümkün olan en kısa sürede temin edilmesini, sağlar.
MADDE 8
— Bilgilendirme ve EğitimGemi sahibi; a) Gemilerde tıbbi malzemelerin kullanımına ilişkin Bakanlıkça uygun görülmüş olan kılavuz kitapçıklar ve EK-II Bölüm (C) de gerekli görülen antidotların kullanımtalimatlarının her zaman hazır bulundurulmasını, b) Denizcilik eğitimi alan ve gemide çalışan herkese bir kaza ya da tıbbi aciliyet gerektiren durumlarda derhal alınacak tıbbi ve acil önlemler ile ilgili temel eğitim alınmasını, c) Kaptan ve sağlıkla görevli gemiadamlarının bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin (a) bendinin ikinci alt bendine göre alacakları eğitimin en az beş yılda bir olmak üzere, periyodik olarak yenilenmesini, alınan eğitimde gemilerin kategorilerine bağlı özel risklerin de göz önünde tutulmasını ve EK- V de yer alan hususlara uygun olmasını, sağlayacak tedbirleri alır.
MADDE 9
— Radyo ile Tıbbi KonsültasyonBakanlık; a) Gemiadamlarına daha iyi acil tedavi sağlayabilmek için; 1) Radyo ile ücretsiz tıbbi tavsiyelerde bulunacak bir veya daha fazla merkezler belirler. 2) Bu merkezlerde hizmet verecek bazı doktorların, seyir halindeki gemilerin özel koşulları ile ilgili eğitim görmelerini sağlar. b) Radyo konsültasyonu ile verilen tavsiyelerin daha yararlı olması için, ilgili gemiadamlarının rızasıyla sağlık kayıtları bu merkezlerde tutulur. Bu tür kayıtların gizliliği esastır.
MADDE 10
— DenetimGenel Müdürlük; a) Gemilerin yıllık denetiminin yapılmasını sağlayacak gerekli tedbirleri alır. Bu amaçla; 1) Tıbbi malzemelerin bu Yönetmeliğin asgari gereklerini yerine getirecek nitelikte olmasını, 2) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin (a) bendinin
(3) nolu alt bendinde öngörülen malzeme kontrol listeleri ile bu Yönetmeliğin asgari gerekli gördüğü tıbbi malzemelerin uyum içinde olmasını, 3) Tıbbi malzemelerin doğru muhafaza edilmesini, 4) İlaçların kullanım sürelerine dikkat edilmesini, 5) Cankurtaran sallarındaki tıbbi malzemelerin denetiminin, bu salların yıllık bakımı yapılırken gerçekleştirilmesini, denetler ve belgelendirir. b) Yönetmelikte yer alan diğer maddelerdeki hükümlerin yerine getirilmesi için gerekli denetimi yapar. c) Bu denetimleri, istisnai durumlarda beş aya kadar erteleyebilir.
MADDE 11
— Cezai MüeyyidelerBu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara aykırı harekette bulunan gemi sahipleri hakkında 24/4/1930 tarih ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun282 nci maddesine göre işlem yapılır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Son Hükümler
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MADDE 12
— Avrupa Birliğine UyumBu Yönetmelik, 92/29/EEC sayılı "Gemilerde Daha İyi Tıbbi TedaviGeliştirilmesi İçin Asgari Güvenlik ve Sağlık Gereksinimleri" hakkındakiKonsey Direktifi dikkate alınarak, Avrupa Birliğine uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
MADDE 13
— Uygulama EsaslarıBu Yönetmelikte belirtilen hususlarda uygulamaya ilişkin usul ve esaslar bu Yönetmelik yürürlüğe girdikten sonra 1 yıl içerisinde Bakanlıkça çıkarılacak yönerge ve tebliğlerle düzenlenir.
MADDE 14
— YürürlükBu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 15
— YürütmeBu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür. Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı 23/6/2002 24794 Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin Tarihi Sayısı 1. 17/8/2019 30861 2. EK-I GEMİ KATEGORİLERİ a) A Kategorisine tabi gemi: Seyir süresi limitsiz olan, denizlerde seyreden veya balıkçılık yapan gemiler. b) B Kategorisine tabi gemi: Yeterli tıbbi malzeme ile en yakın limandan yüzelli deniz milinden az yolculuk yapan, denizlerde seyreden veya balıkçılık yapan gemiler. En yakın limandan yeterli tıbbi malzeme ile yüzyetmişbeş
(175) deniz milinden daha az yolculuk yapan ve helikopter kurtarma hizmetleri menzilinde balıkçılık yapan veya seyreden gemiler bu kategoriye dahil edilebilir. c) C Kategorisine tabi gemi: Liman gemileri, botlar ve kaptan köşkü haricinde yaşam mahalli bulunmayan veya kıyıya çok yakın seyreden tekneler.
Sıkça Sorulan Sorular
İlgili Mevzuat
Bilgilendirme ve Resmî Kaynak
Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026
Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr