Sağlık Sektörü İSG Rehberi
Hastane, klinik, laboratuvar ve evde bakım hizmetlerini kapsayan; biyolojik ajan, kesici-delici, radyasyon ve psikososyal risklerin yoğun olduğu sektör.
Tipik Tehlikeler
Biyolojik Ajan Maruziyeti
Hepatit B/C, HIV, tüberküloz, COVID gibi enfeksiyon hastalıklarına yakalanma riski.
Kesici-Delici Yaralanma
Enjektör iğnesi, neşter ve cam ampul kesileri sık görülür.
Kemoterapötik İlaç Maruziyeti
Sitotoksik ilaç hazırlama ve uygulamada kanserojen risk.
İyonize Radyasyon
Röntgen, tomografi, nükleer tıp ve radyoterapi birimlerinde kümülatif maruziyet.
Şiddet ve Psikososyal Risk
Acil servis ve psikiyatride hasta yakınlarından şiddet, tükenmişlik sendromu.
Ergonomik Risk
Hasta kaldırma-taşıma kaynaklı bel ve omurga problemleri.
Sektöre Özel Makine ve Ekipmanlar
Sağlık sektöründe yaygın kullanılan ekipmanların tanımı, kullanım amacı, bunlardan kaynaklı riskler ve alınması gereken İSG önlemleri.
Röntgen Cihazı (X-Ray)
İyonize radyasyon (X-ışını) ile vücut iç yapısını görüntüleyen tıbbi cihaz.
- •İyonize radyasyon maruziyeti (kümülatif kanser riski)
- •Saçılan radyasyon — koridor/komşu odaya
- •Yüksek voltaj — elektrik çarpması
- •Hatalı pozisyonlama — gereksiz doz
- ✓TAEK lisansı zorunlu, periyodik kalibrasyon ve doz ölçümü
- ✓Cihaz odası kurşun zırhlı, kapıya kırmızı uyarı lambası
- ✓Çalışan kişisel dozimetre (kümülatif TLD)
- ✓Hamile çalışan rotasyonu — fetal doz limiti 1 mSv
- ✓ALARA prensibi (As Low As Reasonably Achievable)
Manyetik Rezonans (MR/MRI)
Kuvvetli mıknatıs ve radyo dalgaları ile yumuşak doku görüntüleme cihazı.
- •Manyetik alana metal nesne çekilmesi (projektil etkisi)
- •Implant (kalp pili, kohlear) arızası
- •Helyum kaçağı — boğulma (quench)
- •Gürültü 110+ dB(A) — işitme hasarı
- •Klostrofobik panik atak
- ✓Zone 1-4 ayrımı + metal dedektör girişte
- ✓Hasta tarama formu (pacemaker, klips, mermi sorgusu)
- ✓Kulaklık/tıkaç + ses iletişim sistemi
- ✓Quench tetikleme butonu acil durum için
- ✓Eğitimli MR teknikeri ve hemşire şart
Otoklav (Buhar Sterilizatörü)
Yüksek basınç ve sıcaklıkta buharla sterilizasyon yapan kapalı kazan.
- •Yüksek basınç patlaması
- •Buhar yanığı — sterilizasyon sonrası kapı açma
- •Conta arızası — sızıntı
- •Bakım sırasında haşlanma
- ✓PSV ve rüptür disk yedekli
- ✓Kapı interlock — basınç sıfırlanmadan açılmaz
- ✓Yıllık periyodik kontrol (B sınıfı muayene)
- ✓Operatör eğitim sertifikası, B-D test günlük
Biyogüvenlik Kabini (BSC Sınıf II)
HEPA filtreli, laminar akışlı, biyolojik tehlikeli madde çalışma kabini.
- •HEPA filtre arızası — patojen kaçağı
- •Aerosol oluşumu — hızlı hareketler
- •UV-C cilt/göz yanığı (sterilizasyon modunda)
- •Yangın — uygunsuz alkollü dezenfeksiyon
- ✓Yıllık HEPA filtre testi (DOP/PAO)
- ✓Kabin önünde yavaş hareket, ani çekme yok
- ✓UV açıkken kullanıcı uyarı sistemi
- ✓Alkol yangın söndürme prosedürü (CO2)
Defibrilatör (AED/Manuel)
Kalp ritmi bozukluğunda elektrik şoku ile normal ritme döndürme cihazı.
- •Şok sırasında çalışana elektrik çarpması (temas)
- •Pille çalışan AED — şarj yetersizliği
- •Yanlış elektrot yerleşimi
- •Dolu mesane/giysi üzerinden şok
- ✓Şok öncesi "uzak dur" komutu — kimse hastaya dokunmaz
- ✓Aylık pille ve elektrot son kullanım tarihi kontrolü
- ✓CPR ve AED kullanım eğitimi tüm personele
- ✓Defibrilatör kayıt formu — her kullanımdan sonra
Hasta Kaldırma Lifti (Patient Lift)
Yataktan tekerlekli sandalyeye/banyoya hasta transferi için motorlu kaldırıcı.
- •Lift devrilmesi — eğimli zemin
- •Sapan kopması — hasta düşmesi
- •Sıkışma — yatak/duvar arası
- •Pil arızası — askıda kalma
- ✓Sapan kapasitesi kontrolü, yıllık yük testi
- ✓Eğitimli operatör — minimum iki kişi
- ✓Acil indirme manuel butonu
- ✓Yatak/duvar arası 50 cm boş alan
Kemoterapötik Hazırlama Kabini
Sitotoksik ilaç hazırlama için negatif basınçlı izolasyon kabini.
- •Aerosol/sıçrama maruziyet — kanserojen
- •Eldiven yırtılması
- •İğne batması
- •Hazırlama sırasında dökülme
- ✓Çift eldiven (kemo dirençli), tek kullanımlık tulum
- ✓PPE prosedürü — tam vücut, FFP3 maske
- ✓Aerosol oluşturmayan tekniklerin kullanımı
- ✓Döküntü prosedürü (spill kit) hazır
- ✓Hamile/emziren personel atama yapılmaz
Sık Görülen Uygunsuzluklar
- 1Geri kapaklanan enjektör kullanımı (kapaklamama)
- 2KKD (cerrahi maske, eldiven, önlük) yetersizliği
- 3Atık keskin nesne kabı taşması
- 4Beyaz kod sistemi olmayışı veya çalışmaması
- 5Dozimetre takılmadan radyoaktif alanda çalışma
İlgili Mevzuat
- Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik
- İyonlaştırıcı Radyasyon Maruziyetinden Korunma Yönetmeliği
- Sağlık Kuruluşlarında Hasta ve Çalışan Güvenliğinin Sağlanması Yönetmeliği
İlişkili Terimler
Risk Değerlendirmesi
İşyerindeki tehlikelerin sistematik olarak belirlenmesi, analiz edilmesi ve risk skorlarına göre önlem alınması sürecidir. 6331 sayılı kanunun 10. maddesi gereği zorunludur.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Çalışanı, yaptığı iş sırasında bir veya birden fazla riske karşı korumak amacıyla kişi tarafından giyilen, takılan veya tutulan donanımlardır. Koruma hiyerarşisinde son katmandır.
Biyolojik Ajan
Bakteri, virüs, mantar ve parazit gibi enfeksiyon, alerji veya toksik etki yapabilen organizma.
Meslek Hastalığı
İşin yürütüm koşulları nedeniyle uğranılan geçici/sürekli hastalık, sakatlık ve ruhsal arıza halleri.
Beyaz Kod (Şiddet Bildirim)
Sağlık kurumlarında çalışana yönelik şiddet bildirim sistemi.
İyonize Radyasyon
Röntgen, BT, nükleer tıp ve radyoterapi kaynaklı iyonlaştırıcı ışınım.
Tıbbi Atık
Sağlık kuruluşlarında üretilen, enfekte ve kesici-delici özelliği olan atıklar.