Rehber

Geçici Kenar Koruma Sistemleri

Yüksekte ve kenar çalışmalarında düşmeyi fiziki bariyerle önleyen korkuluk (kenar koruma) sistemlerini açıklayan Bakanlık rehberi: TS EN 13374 sınıfları, kullanım yerleri, bileşenler ve kontrol.

Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)

Neyi Kapsar?

Çalışma Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan bu rehber, geçici kenar koruma sistemlerini (korkuluk setleri) açıklar. Kat kenarı, döşeme ve asansör boşluğu, merdiven, çatı, pencere ve kazı çevresi gibi düşme riski olan yerlerde çalışanı koruyan; düşmeyi daha kaynağında, fiziki bir bariyerle önleyen toplu koruma sistemlerinin nasıl seçileceğini, kurulacağını ve kontrol edileceğini anlatır.

Kimi Bağlar?

Bu bir rehberdir; doğrudan ceza getiren bağlayıcı bir yönetmelik değil, Bakanlığın yol gösterici dokümanıdır. Yine de yüksekte ve kenar çalışması yapılan her işyerini ilgilendirir: inşaat, çatı, cephe ve bakım işleri başta olmak üzere işverenleri, alt işverenleri ve çalışanları kapsar. Düşmeye karşı önlem alma zorunluluğunun hukuki dayanağı ise 6331 sayılı Kanun ile Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'dir.

Pratikte Ne Yapmalı?

Yüksekte çalışmadan önce düşme riskini önce toplu önlemlerle (kenar koruma / korkuluk) çözün; kişisel kemer-yaşam hattı en son çaredir. Kullanacağınız sistemin TS EN 13374 standardına uygunluk belgesi olduğundan emin olun ve işin eğimine göre doğru sınıfı (A, B veya C) seçin. İnşaat demiri, file veya şerit gibi amaç dışı malzemeleri korkuluk yerine asla kullanmayın. Kurulumu eğitimli kişiye, üretici talimatına göre yaptırın; bileşenleri kurulumdan önce ve düzenli aralıklarla (özellikle fırtına, deprem veya bir değişiklik sonrası) kontrol edip hasarlı parçayı kullanmayın.

Sade Anlatımla Bu Mevzuat

Neden Kenar Koruma? Önlem Hiyerarşisi

Yüksekten düşme, iş kazalarında en sık ölüme yol açan nedendir. Rehberin altını çizdiği çarpıcı veri şudur: yaklaşık 3,4 metrenin üzerindeki alanlardan düşmelerin %85'i ölümle sonuçlanır. Bu yüzden yüksekte çalışmada öncelik, çalışanı düşme riski olan alana hiç yaklaştırmamaktır.

Önlem hiyerarşisi şu sırayı izler: mümkünse iş yüksekte yapılmaz; yapılacaksa önce geçici kenar koruma ve kapak gibi fiziki bariyerlerle düşme önlenir; bu da yetmezse ankraj-yaşam hattı ile çalışma alanı sınırlandırılır; en son çare olarak KKD (tam vücut kemeri) ile olası düşme kabul edilebilir sınırda durdurulur. Kenar koruma sistemleri bu sıralamada üst basamaktadır: 'pasif' ve 'toplu' korumadır, yani çalışanın ayrı bir donanım takmasına veya özel bağlanma eğitimine gerek kalmadan herkesi aynı anda korur ve düşme potansiyelini sıfırlar.

Sınıflandırma, Kullanım Alanları ve Yasak Durumlar

Geçici kenar koruma sistemleri TS EN 13374 standardına göre çalışma yüzeyinin eğimine ve düşme yüksekliğine bağlı olarak üç sınıfa ayrılır. Sınıf A, eğimi 10°'den az yüzeyler içindir. Sınıf B, 30°'den az yüzeylerde yükseklik sınırı olmadan, 60°'den az yüzeylerde ise düşme yüksekliği 2 metreden azsa kullanılır. Sınıf C ise 30°-45° arası yüzeylerde sınırsız, 45°-60° arası yüzeylerde düşme yüksekliği 5 metreden azsa kullanılır. İşe uygun sınıf ve tip seçilmeli; standarda uygun olmayan, amaç dışı malzemeler (inşaat demiri, emniyet filesi, şerit vb.) korkuluk yerine geçmez.

Kullanım yerleri çok geniştir: kat döşeme kenarları, asansör ve döşeme boşlukları, merdiven kenarları, pencere boşlukları, çatı kenarları, kazı alanı çevresi ve kalıp çalışmaları. Sistem tipleri de çalışma yüzeyine göre değişir; döşeme kenarı kelepçesi, zemine sabitlenen tip, denge ağırlıklı sistem, kiriş ve kolon kelepçeleri ile tel örgü (çit) bariyerleri bunlardan bazılarıdır.

  • Çalışma yüzeyi açısı 60°'den fazla olan alanlarda kenar koruma sistemi KULLANILMAZ.
  • Düşme yüksekliği 5 metreden fazla ve çalışma yüzeyi açısı 45°'den fazla olan alanlarda KULLANILMAZ; bu durumlarda başka düşme önleyici/durdurucu çözümlere geçilir.

Bileşenler, Kurulum, Kontrol ve Eğitim

Bir kenar koruma seti üç temel parçadan oluşur: ana korkuluk, ara korkuluk (veya tel örgü bariyer / ağ gibi ara koruma) ve topuk levhası. Ana korkuluğun çalışma yüzeyine dik yüksekliği en az 1 metre, topuk levhasının ise en az 15 cm olmalıdır. Bileşenler arasındaki boşluk sınıfa göre değişir: bu açıklıklar Sınıf A'da 47 cm'yi, Sınıf B'de 25 cm'yi, Sınıf C'de ise 10 cm'yi geçemez. Ara koruma olarak güvenlik ağı kullanılacaksa bu ağlar TS EN 1263-1 standardına uygun olmalıdır.

Kurulum planlı yapılır: işin nasıl yürütüleceği, riskler ve üretici talimatları önceden değerlendirilir. Montajı, güvenli çalışma yöntemleri konusunda eğitim almış kişiler yapmalıdır. Bileşenler kelepçe, vida veya benzeri sağlam yöntemlerle sabitlenir; çimento ve benzeri kalıntıların bağlantı noktalarını bozmaması için düzenli temizlenir. Çalışanlara, yüksekte çalışma eğitimi kapsamında bu sistemlerin güvenli kullanımı da öğretilmelidir.

  • Bileşenler kurulumdan önce kontrol edilir; hasar görmüş parça kullanılmaz.
  • Kurulumdan sonra, düzenli aralıklarla, sistemde bir değişiklik yapıldığında ve deprem/şiddetli rüzgâr gibi olumsuz koşullardan sonra kontrol tekrarlanır.
  • Kontrolde tespit edilen uygunsuzluklar gerekli tedbir alınarak derhal giderilir.
  • İstiflenen bileşenler korozyona karşı korunur.

Madde Metni

Tam Metin

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Geçici Kenar Koruma Sistemleri 2 • Tanımlar • Önlem Hiyerarşisi • Geçici Kenar Koruma Sistemleri • Kullanım Alanları • Tipler ve Sınıflandırma • Ekipman Bileşenleri • Kurulum ve Söküm • Kontrol-Eğitim Yüksekte Çalışma-Yükseklik 3 5 3,4 metrenin üzerindeki alanlardan düşmelerin %85’i ölümle sonuçlanmaktadır. Tanımlar 6 Tanımlar 7 Düşmeyi Önleyici Sistemler • Geçici kenar koruma sistemleri, kapaklar vb. Hareketi Kısıtlayıcı Sistemler • Ankraj noktası, yaşam hattı, kkd ile çalışma alanı sınırlandırılır. Düşmeyi Durdurucu Sistemler • Olası bir düşmede çalışanın belirli bir seviyede tutulması sağlanır. Tanımlar 8 Düşmeyi Önleyici Hareketi Kısıtlayıcı Düşmeyi Durdurucu Nasıl koruma sağlar? Çalışan ile düşme riski olan alan arasına fiziki engel konularak koruma sağlanır. Çalışanın düşebileceği, güvensiz alanlara ulaşması çalışanın bağlanması ile önlenir. Çalışanın bağlantısı sayesinde olası bir düşme durumunda belirli bir seviyede durdurulması sağlanır. KKD gereksinimi? Yoktur Var Var Eğitim gereksinimi? Yoktur Var Var Çalışanın düşmesi potansiyeli? Yoktur Orta Yüksek Tanımlar 9 Pasif Koruma 1 2 3 4 Tanımlar 10 1 2 3 4 Aktif Koruma Önlem Hiyerarşisi 11 YÜKSEKTE ÇALIŞMA DÜŞMEYİ ÖNLEYİCİ SİSTEMLER HAREKETİ KISITLAYICI SİSTEMLER DÜŞMEYİ DURDURUCU SİSTEMLER 1 2 3 4 Mümkün olduğunca yüksekte çalışma yapılmaz. Geçici kenar koruma sistemi ve kapaklar gibi fiziki bariyerler uygulanır. Ankraj noktası, yaşam hattı vb. ile çalışma alanı sınırlandırılarak düşme önlenir. KKD kullanılarak, olası bir düşme kabul edilebilir yükseklik ve sınırlarda durdurulur. Geçici Kenar Koruma Sistemleri 12 • Çalışmaların düşmekten korunmasını, • Malzemelerin tutulmasını amaçlayan bileşen setidir. (TS EN 13374) Geçici Kenar Koruma Sistemleri 13 Nelere Dikkat Edilmelidir? • TS EN 13374 standartlarına uygunluk belgesine sahip olmalı, • Yapılan işe uygun sınıf ve tipte sistemler seçilmelidir. • Standarda uygun olmayan, kullanım amacı dışındaki malzemeler (inşaat demiri, inşaat emniyet filesi, şeritler vb.) kullanılmamalıdır. 14 Nerelerde Kullanılır? Kat döşeme kenarlarında Asansör ve döşeme boşlukları Merdiven kenarlarında 15 Pencere boşluklarındaKazı alanı çevresinde Çatı kenarlarında Kalıp çalışmalarında Nerelerde Kullanılır? 16 1. Döşeme kenarı kelepçe sistemi 2. Zemine sabitlenen tip sistemi 3. Denge ağırlıklı sistem 4. Kiriş üst flanş kelepçe sistemi 5. Kolon kelepçe sistemi – Döşemeler ve düz/düşük eğimli çatılar 6. Kiriş alt flanş kelepçe sistemi 7. Kolon kelepçe sistemi - Eğimli çatılar 8. Çit (tel örgü bariyer) sistemi 9. Geçici yapılar üstünde kenar koruma Tipler 17 Sınıf A Çalışma yüzey açısı 10° den az alanlarda, Sınıf B Çalışma yüzey açısı; • 30° den az alanlarda, düşme yüksekliği kısıtlaması olmaksızın, • 60° den az alanlarda, düşme yüksekliği 2 metreden az ise, Sınıf C Çalışma yüzey açısı; • 30° ila 45° arası alanlarda, düşme yüksekliği kısıtlaması olmaksızın, • 45° ila 60° arası alanlarda, düşme yüksekliği 5 metreden az ise, kullanılır. Sınıflandırma 18 a) Çalışma yüzeyi açısı 60° den fazla olduğu alanlarda. KULLANILMAZ ! b) Düşme yüksekliği 5 metreden fazla ve çalışma yüzeyi açısının 45° den fazla olduğu alanlarda. 19 Geçici kenar koruma sistemleri; • Ana korkuluk, • Ara korkuluk veya ara koruma (tel örgü bariyer, ağ) • Topuk levhasından oluşur. Ekipman Bileşenleri Ana Korkuluk • Çalışma yüzeyine dik mesafesi en az 1 metre Topuk Levhası • Çalışma yüzeyine dik mesafesi en az 15 cm 20 Sınıf A • Ana korkuluk, ara korkuluk ve topuk levhası arasındaki açıklıklar 47 santimetreden fazla olamaz. • Ara korkuluk yerine düşey elemanların kullanılacağı durumlarda bu elemanların arasındaki açıklıklar 25 santimetreden fazla olamaz. Ekipman Bileşenleri 21 Sınıf B • Yatay veya düşey açıklıklar 25 santimetreden fazla olamaz. Sınıf C • Yatay veya düşey açıklıklar 10 santimetreden fazla olamaz. • Ara koruma olarak kullanılacak güvenlik ağları TS EN 1263-1 standardına uygun olur. Ekipman Bileşenleri 22 Kurulum Ve Söküm Planlama Kurulum nasıl gerçekleştirileceği Risklerin yönetimi Kurulum elemanı Kurulum konusunda güvenli çalışma yöntemleri hakkında eğitim Üretici Talimatları Üretici tarafından sağlanan talimatlar ve teknik detaylar Önlemler • Öncelikle toplu koruma tedbirlerinin alınması • Mümkün olmadığı durumlarda uygun bağlantı noktaları veya yaşam hatları oluşturularak tam vücut kemer sistemleri kullanılması Sabitleme • Kelepçeleme, vidalama ya da benzeri güvenli yöntemler ile sağlam ve çalışma çevresine uygun aparatlar Hasarlı Bileşenler • Kurulum öncesinde geçici kenar koruma sistemlerinin bileşenleri kontrol edilir. Hasar görmüş bileşenler kullanılmaz. 23 Kurulum ve Söküm 24 AC dikey çizgisi ile yüzeye dik olan BC çizgisi arasında olacak şekilde konumlandırılması sağlanır. Sınıf A ve B Sınıf C Çalışma yüzeyine dik doğrultudan dışarıya veya içeriye doğru eğiminin 15°’den fazla sapmayacak şekilde olması sağlanır. α=15O A B C Kurulum Ve Söküm 25 Genel Hususlar Geçici kenar koruma sistemi yakınında merdiven, iskele ya da benzeri yükseltilmiş bir platform üzerinde çalışma yapılması durumunda düşmeye karşı ilave tedbirler alınır. Sistemin ve bütün bileşenlerin, kullanım esnasında kendiliğinden yatay ya da düşey yönde hareket etmemeleri ve yerinden çıkmamaları sağlanır. •Özellikle çimento ve benzeri kalıntıların sistem bileşenlerinin bağlantı noktalarının montajını olumsuz yönde etkilememesi amacıyla bileşenlerin düzenli aralıklarla temizlenmesi sağlanır. 26 • Kurulum sonrasında. • Düzenli aralıklarla. • Üzerinde bir değişiklik yapıldığında. • Sismik sarsıntı, kuvvetli rüzgârlar gibi olumsuz hava şartlarına • Denge ve sağlamlığını etkileyebilecek diğer koşullara maruz kaldığında. kontrol gerçekleştirilir. Kontrol • Kontrol sonucu tespit edilen uygunsuzluklar gerekli tedbirler alınarak derhal giderilir. 27 Çalışanlara; yüksekte çalışma eğitimi kapsamında; • Geçici kenar koruma sistemleri, • Bu sistemlerin güvenli kullanımı konularında eğitim verilmelidir. Eğitim • İstiflenen bileşenlerin korozyona karşı korunması için gerekli önlemler alınır. İstifleme 28 TEŞEKKÜRLER

Sıkça Sorulan Sorular

Önlem hiyerarşisinde kenar koruma (toplu, pasif koruma) emniyet kemerinden önce gelir. Kemer-yaşam hattı düşmeyi 'durdurur' ama yine de bir düşme yaşanır ve KKD ile eğitim gerektirir. Kenar koruma ise düşmeyi en baştan önler, herkesi aynı anda korur. Bu yüzden önce kenar koruma uygulanmalı; kemer ancak toplu koruma mümkün değilse devreye girmelidir.

İlgili Mevzuat

Sözlükte İlgili Kavramlar

Bilgilendirme ve Resmî Kaynak

Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026

Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr