Balıkçı Gemilerinde Yapılan Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
Ticari avcılık yapan Türk Bayraklı balıkçı gemilerinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için geminin güvenli kullanımı, ekipman bakımı, eğitim ve kaza bildirimi gibi asgari önlemleri düzenler.
Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)Neyi Kapsar?
Ticari amaçla balık veya diğer deniz canlılarını avlayan Türk Bayraklı balıkçı gemilerinde çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak için alınması gereken önlemleri düzenler. Geminin güvenli kullanımı, ekipman bakımı, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi ile kaza bildirimi gibi konuları kapsar. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na ve Avrupa Birliği’nin 93/103/EC sayılı direktifine dayanır.
Kimi Bağlar?
Türk Bayrağı taşıyan ve ticari avcılıkta kullanılan balıkçı gemilerini ve bu gemilerin sahibi/donatanı ile kaptanını bağlar. Gemide çalışan herkese; yardımcı olarak çalışanlara ve stajyerlere uygulanır, ancak limanda görev yapan personel ile kılavuz kaptanlar kapsam dışındadır. Asgari teknik gerekler bakımından gemiler “yeni” (tam boyu 15 metre ve üzeri) ve “mevcut” (tam boyu 18 metre ve üzeri) olarak ayrılır.
Pratikte Ne Yapmalı?
Gemi sahibi/donatan, kaptanın sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla geminin öngörülebilir hava koşullarında çalışanları tehlikeye atmadan kullanılmasını sağlamalıdır. Gemi ile bütün aksam ve ekipmanın düzenli bakımını yaptırın, arızaları en kısa sürede giderin; yeterli sayıda acil durum ve can kurtarma ekipmanını kullanıma hazır bulundurun. Çalışanları riskler ve alınan önlemler hakkında yazılı ve sözlü, anlaşılır biçimde bilgilendirin; yangınla mücadele, can kurtarma ve avlanma ekipmanı kullanımı gibi konularda eğitim verin. Çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyen bir olay olursa Sosyal Güvenlik Kurumu’na ve liman başkanlığına rapor edin, olayı gemi jurnaline işleyin.
Sade Anlatımla Bu Mevzuat
Denizde Çalışmanın Kendine Özgü Riskleri
Balıkçı gemisi, hem bir işyeri hem de hareket hâlinde bir ortamdır. Dalgalı deniz, kötü hava koşulları, kayan güverteler, ağ ve çekme ekipmanı, makineler ve sınırlı kurtarma imkânı bir araya geldiğinde sıradan bir işyerinde görülmeyen tehlikeler ortaya çıkar. Bu yönetmelik, kara işyerleri için geçerli genel İSG kurallarını denizin bu özel koşullarına uyarlar.
Bu nedenle sorumluluk öncelikle gemi sahibi/donatandadır; ancak geminin sevk ve idaresinden sorumlu olan kaptanın yetki ve sorumluluğu her zaman saklı tutulur. Tehlike anında çalışma yerini, tehlikeli bölgeyi veya gemiyi terk eden çalışanların bu davranışları nedeniyle zarar görmemesi de güvence altına alınır.
Geminin Asgari Gerekleri, Ekipman ve Bakım
Yeni balıkçı gemileri ile gemilerde yapılacak büyük onarım, dönüşüm ve değişiklikler, yönetmeliğin Ek-1’inde belirtilen asgari sağlık ve güvenlik gereklerine uygun olmak zorundadır. Gemilerin ve ekipmanların bakımı düzenli yapılır, çalışanların güvenliğini etkileyecek arızalar gecikmeden giderilir ve gemi uygun hijyen koşullarında tutulur.
Ek-2 ekipmanla, Ek-3 ise can kurtarma ve hayatta kalma ekipmanıyla ilgili gerekleri belirler. Gemide yeterli sayıda uygun acil durum ve can kurtarma ekipmanı her zaman kullanıma hazır bulundurulur. Kişisel koruyucu donanımlar, Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydıyla bu yönetmelikteki özelliklere uygun olmalıdır.
Bilgilendirme, Eğitim ve Kaptanın Özel Eğitimi
Çalışanlar; geminin tümünde ve kendi çalıştıkları bölümde yürütülen faaliyetler, sağlık ve güvenlik riskleri ve alınacak önlemler hakkında yazılı ve sözlü olarak, kolay ve anlaşılır biçimde bilgilendirilir. Çalışanlara verilen eğitim ise özellikle kazaların önlenmesine odaklanır ve aşağıdaki konuları kapsar:
- Yangınla mücadele
- Can kurtarma ekipmanının kullanılması
- Balık avlama ve çekme ekipmanının kullanılması
- El işaretleri dâhil çeşitli işaretlerin kullanılması
- Gemideki çalışmalarda değişiklik olursa eğitimin güncellenmesi
Gemiyi Sevk ve İdare Edecek Kişinin Eğitimi
Bir gemiyi sevk ve idare edecek kişiye, genel eğitimin ötesinde ayrıntılı bir eğitim verilir. Bu eğitim; iş kazaları ile meslek hastalıklarının önlenmesi ve kaza anında yapılması gerekenleri, öngörülebilir yükleme ve avlanma koşullarında geminin dengede ve güvenli tutulmasını (stabilite) ve radyo navigasyonu ile iletişim yöntem ve kurallarını içerir. Ayrıca İSG konularında çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşleri alınır, katılımları sağlanır.
Madde Metni
YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM
MADDE 1
— Amaç(1) Bu Yönetmeliğin amacı, balıkçı gemilerinde yapılan işlerde çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunması için alınması gereken önlemleri belirlemektir.
MADDE 2
— Kapsam(1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren balıkçı gemilerinde yapılan işleri kapsar.
MADDE 3
— Dayanak(1) Bu Yönetmelik: a) 6331 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak, b) 23/11/1993 tarihli ve 93/103/EC sayılı Avrupa Birliği Direktifine paralel olarak hazırlanmıştır.
MADDE 4
— Tanımlar(1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Balıkçı gemisi: Ticari amaçla denizden balık veya diğer canlıları avlamakta veya avlayıp işlemekte kullanılan, Türk Bayrağı taşıyan gemiyi, b) Çalışan: Limanda görev yapan personel ve kılavuz kaptanlar hariç, yardımcı olarak çalışanlar ve stajyerler dahil gemide çalışan kişiyi, c) Gemi: Yeni veya mevcut herhangi bir balıkçı gemisini, ç) Gemi Sahibi/Donatan: Geminin üzerine kayıtlı olduğu kişiyi veya gemi kısmen veya tamamen bir başka gerçek veya tüzel kişi tarafından, bir anlaşma çerçevesinde işletiliyorsa; işleten gerçek veya tüzel kişiyi, işvereni, d) Kaptan: Gemiyi sevk ve idare eden veya gemiden sorumlu olan çalışanı, e) Mevcut balıkçı gemisi: Yeni olmayan ve tam boyu on sekiz metre veya daha fazla olan balıkçı gemisini, f) Yeni balıkçı gemisi: Tam boyu on beş metre veya daha fazla olan ve bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte veya sonraki bir tarihte inşa veya büyük dönüşüm sözleşmesi yapılmış ya da yapım veya büyük dönüşüm sözleşmesi, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış ancak, bu tarihten üç yıl ve daha fazla süre sonunda teslim edilecek olan ya da yapım sözleşmesi olmaması durumunda omurgası kızağa konmuş, inşasına başlanmış veya en az elli tonluk kısmının ya da tahmini toplam kütlesinin, hangisi daha az ise, en az yüzde birinin montajı, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte veya daha sonra yapılmış olan gemiyi, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM İşverenin Yükümlülükleri
İKİNCİ BÖLÜM
MADDE 5
— Genel yükümlülükler(1) Gemi sahipleri aşağıdaki önlemleri almakla yükümlüdür: a) Kaptanın sorumluluğu saklı kalmak kaydı ile geminin, özellikle öngörülebilir meteorolojik koşullarda çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye atmadan, kullanılmasını sağlar. b) Kaptanın dışında kalan diğer çalışanların karşı karşıya kaldıkları ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlike durumunda çalışma yerini, tehlikeli bölgeyi veya gemiyi terk eden çalışanların bu hareketleri nedeniyle dezavantajlı duruma düşmeyecekleri ve herhangi bir zarar görmeyecekleri tedbirleri alır. c) Denizde çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyen veya etkileyebilecek herhangi bir olayın meydana geldiği durumlarda, bu olayı ayrıntılı olarak bir rapor halinde Sosyal Güvenlik Kurumuna ve olayın meydana geldiği mahallin bağlı bulunduğu liman başkanlığına bildirir. Olay, gemi jurnaline yazılır, jurnal tutma mecburiyeti olmayan gemilerde ise raporun bir örneği saklanır.
MADDE 6
— Yeni balıkçı gemileri(1) Yeni balıkçı gemileri Ek-1’de belirtilen asgari sağlık ve güvenlik gereklerine uygun olur.
MADDE 7
— Büyük onarım, dönüşüm ve değişiklikler(1) Gemilerde yapılacak büyük onarım, dönüşüm veya değişiklikler Ek-1’de belirtilen asgari gereklere uygun olarak yapılır.
MADDE 8
— Ekipman ve bakım(1) Gemi sahipleri/donatanlar, kaptanın sorumluluğu saklı kalmak kaydı ile çalışanların sağlık ve güvenliklerinin korunması için, aşağıdaki önlemlerin alınmasını sağlar: a) Gemilerin ve bunların özellikle Ek-1 ve Ek-2’de belirtilen bütün aksam ve ekipmanlarının teknik bakımı düzenli olarak yapılır, çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyecek herhangi bir arıza oluştuğunda da en kısa sürede giderilir. b) Gemiler ve bunların bütün aksam ve ekipmanı düzenli olarak temizlenir, uygun hijyen koşullarında olması sağlanır. c) Gemide yeterli sayıda uygun acil durum ve can kurtarma ekipmanı kullanıma hazır halde bulundurulur. ç) Ek-3’te belirtilen can kurtarma ve hayatta kalma ekipmanı ile ilgili olarak gerekli önlemler alınır. d) Kişisel koruyucu donanım, 2/7/2013 tarihli ve 28695 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydı ile bu Yönetmelikte belirtilen özelliklere uygun olur.
(2) Gemi sahibi, çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunması ile ilgili olarak kaptana, bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için, gerekli her türlü imkânı sağlar.
MADDE 9
— Çalışanların bilgilendirilmesi(1) Gemi sahipleri/donatanlar veya kaptan 6331 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi hükümleri saklı kalmak kaydı ile gemilerdeki çalışanları veya çalışan temsilcilerini, geminin tümü ile çalışanın çalışmakta olduğu bölümde veya yaptığı her işte yürütülen faaliyetler, sağlık ve güvenlik riskleri, gemilerde alınacak sağlık ve güvenlikle ilgili tüm önlemler hakkında yazılı ve sözlü olarak bilgilendirilir.
(2) Çalışanlara verilen bu bilgiler kolay ve anlaşılır olur.
MADDE 10
— Çalışanların eğitimi(1) 6331 sayılı Kanunun 17 nci maddesi hükümleri saklı kalmak kaydı ile çalışanlara, gemilerde sağlık ve güvenlik, özellikle kazaların önlenmesi konusunda uygun eğitim verilir.
(2) Bu eğitimde verilen bilgiler ve hazırlanan talimatlar tereddüte yol açmayacak şekilde net, kolay ve anlaşılır olur.
(3) Eğitim, özellikle yangınla mücadele, can kurtarma ekipmanının kullanılması, balık avlama ve çekme ekipmanının kullanılması ve el işaretleri dâhil çeşitli işaretlerin kullanılması hususlarını kapsar.
(4) Gemideki çalışmalarda, değişiklik yapılması halinde, çalışanlara verilecek eğitim güncellenir.
MADDE 11
— Gemiyi sevk ve idare edecek kişilerin özel eğitimi(1) 23/6/2002 tarihli ve 24794 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Seyir Halindeki Gemilerde Daha İyi Tıbbi Hizmet Verilmesi İçin Gerekli Asgari Sağlık ve Güvenlik Koşulları Hakkında Yönetmeliğin 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi hükmü saklı kalmak kaydıyla, bir gemiyi sevk ve idare edecek kişiye, aşağıdaki konularda ayrıntılı eğitim verilir: a) Gemilerde iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi ve herhangi bir kaza olduğunda yapılması gereken işler. b) Öngörülebilir yükleme koşullarında ve avlanma işlemleri sırasında, geminin, dengede ve güvenli bir durumda bulunmasının sağlanması. c) Radyo navigasyonu ve iletişimi ile ilgili yöntem ve kurallar.
MADDE 12
— Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması(1) İş sağlığı ve güvenliği konularında ve özellikle bu Yönetmelikte ve eklerinde belirtilen konularda çalışan ve/veya temsilcilerinin 6331 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde belirtilen esaslara göre görüşleri alınır ve katılımları sağlanır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MADDE 13
— Yürürlükten kaldırılan yönetmelik(1) 27/11/2004 tarihli ve 25653 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Balıkçı Gemilerinde Yapılan Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Mevcut balıkçı gemileri
Sıkça Sorulan Sorular
İlgili Mevzuat
Bilgilendirme ve Resmî Kaynak
Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026
Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr