Yönetmelik

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği

İş Kanunu kapsamındaki işyerlerinde çalışma süresinin nasıl hesaplanacağını ve sınırlarını düzenler: haftada en çok 45, günde en çok 11 saat; ara dinlenmesi, denkleştirme, kısmi süreli ve telafi çalışması kuralları.

Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)

Neyi Kapsar?

Bu Yönetmelik, İş Kanunu kapsamındaki işyerlerinde çalışma süresinin nasıl hesaplanacağını ve hangi sınırlara uyulacağını düzenler. Haftalık en çok 45 saat, günlük en çok 11 saat kuralını; ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılmamasını; denkleştirme, kısmi süreli çalışma ve telafi çalışması gibi esnek çalışma yöntemlerini açıklar. Kısacası bir işçinin haftada ve günde ne kadar çalıştırılabileceğinin kurallar kitabıdır.

Kimi Bağlar?

Yönetmelik, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine dayanır ve bu Kanun kapsamındaki işyerleri ile orada çalışan işçileri bağlar. Yani İş Kanunu'na tabi her işveren ve işçi için geçerlidir. Çalışma süresiyle ilgili sınırlamalar işyerine veya yapılan işe değil, doğrudan işçinin kendisine (şahsına) bağlı olarak uygulanır.

Pratikte Ne Yapmalı?

İşveren olarak haftalık 45 saat ve günlük 11 saat sınırlarını aşmayın; çalışmanın başlama, bitiş ve dinlenme saatlerini işçilere uygun araçlarla duyurun ve çalışma sürelerini belgeleyerek (puantaj, kayıt vb.) saklayın. Çalışmayı haftanın günlerine farklı dağıtmak (yoğun hafta) istiyorsanız işçiyle yazılı denkleştirme anlaşması yapın ve toplam süreyi belirlenen denkleştirme dönemi içinde dengeleyin. Telafi çalışması yaptıracaksanız bunu yazıyla bildirin, günde 3 saati aşmayın ve tatil günlerinde yaptırmayın. Bu sınırlar işçinin şahsına bağlı olduğundan, aynı işçiyi farklı işlerde çalıştırsanız bile süreler birlikte hesaplanır.

Sade Anlatımla Bu Mevzuat

Çalışma Süresi Nedir, Neler Sayılır Neler Sayılmaz?

Çalışma süresi, en yalın hâliyle işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süredir. Ancak fiilen iş başında geçen zamanın yanında, İş Kanunu'nun 66. maddesinde sayılan bazı süreler de (örneğin işin başka yere gönderilmesi, işverenin emrine hazır beklenen süreler gibi) çalışma süresinden sayılır.

Buna karşılık ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Ara dinlenmeleri; iklim, mevsim, yöredeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak düzenlenir ve bu düzenleme yapılırken yirmi dört saat içinde kesintisiz on iki saatlik bir dinlenme süresi dikkate alınır. Yani amaç, işçinin gün içinde toparlanmasına yetecek bir dinlenme ritmi kurmaktır.

Haftalık ve Günlük Çalışma Sınırları

Genel kural olarak çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit şekilde bölünerek uygulanır. Haftanın bir gününde kısmen çalışılan işyerlerinde ise günlük süre, kalan sürenin çalışılan gün sayısına bölünmesiyle bulunur.

Bu dağıtım nasıl yapılırsa yapılsın, günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz. Bu üst sınırların aşılarak çalışılması hâlinde devreye İş Kanunu'nun fazla çalışmaya ilişkin hükümleri girer. Ayrıca yer altı maden işlerinde çalışan işçiler için daha koruyucu bir sınır vardır: bu işçiler günde en çok 7,5 saat, haftada en çok 37,5 saat çalıştırılabilir.

  • Haftalık en çok çalışma süresi: 45 saat.
  • Günlük en çok çalışma süresi: 11 saat (hiçbir şekilde aşılamaz).
  • Yer altı maden işleri: günde 7,5 saat, haftada 37,5 saat.
  • Sınırlar işyerine değil, işçinin şahsına bağlıdır.

Esnek Çalışma: Denkleştirme, Kısmi Süreli ve Telafi

Denkleştirme, çalışmayı bazı haftalarda yoğunlaştırıp diğer haftalarda azaltarak ortalamayı tutturma yöntemidir. Tarafların yazılı anlaşmasıyla, günde 11 saati aşmamak koşuluyla haftalık süre günlere farklı dağıtılabilir; toplam çalışma, normalde çalışılması gereken süreyi geçmeyecek biçimde dengelenir. Denkleştirme dönemi kural olarak 2 ay olup toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir; turizm sektöründe ise 4 ay olan bu süre toplu iş sözleşmesiyle 6 aya çıkarılabilir.

Kısmi süreli çalışma, işyerindeki emsal tam süreli çalışmanın üçte ikisine kadar yapılan çalışmadır. Telafi çalışması ise; zorunlu nedenlerle işin durması, bayram öncesi/sonrası işyerinin tatil edilmesi ya da işçinin talebiyle izin verilmesi gibi hâllerde çalışılmayan sürelerin sonradan kapatılmasıdır. Telafi çalışması, çalışılmayan dönemi doğuran neden ortadan kalktıktan sonra 2 ay içinde yaptırılır; günde 3 saatten fazla olamaz, günlük 11 saat sınırını aşamaz ve tatil günlerinde yaptırılamaz.

İşverenin Duyurma ve Belgeleme Yükümlülükleri

İşveren, günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatlerini işçilere uygun araçlarla duyurmak zorundadır. İşin niteliğine göre başlama ve bitiş saatleri işçiler için farklı şekilde de düzenlenebilir; önemli olan herkesin kendi çalışma saatini bilmesidir.

Bunun yanında işveren, işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemekle yükümlüdür. Bu belgeleme, hem fazla çalışma ve ücret hesaplarının doğru yapılması hem de bir uyuşmazlık çıktığında çalışma sürelerinin ispatı açısından kritik öneme sahiptir. Not: Yönetmeliğin günlük süreden daha az çalışılacak işlere ilişkin 10. maddesi 2017 yılında yürürlükten kaldırılmıştır (mülga).

Madde Metni

BİRİNCİ BÖLÜM

MADDE 1

— Amaç ve Kapsam

Bu Yönetmeliğin amacı, çalışma sürelerinin uygulanmasına ilişkin esasları düzenlemektir.

MADDE 2

— Dayanak

Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. İKİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler

İKİNCİ BÖLÜM

MADDE 3

— Çalışma Süresi

Çalışma süresi, işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süredir. İş Kanununun 66 ncı maddesinin birinci fıkrasında yazılı süreler de çalışma süresinden sayılır. Aynı Kanunun 68 inci maddesi uyarınca verilen ara dinlenmeleri ise, çalışma süresinden sayılmaz. Ara dinlenmeleri, iklim, mevsim, yöredeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak, yirmidört saat içinde kesintisiz oniki saat dinlenme süresi dikkate alınarak düzenlenir. 4857 sayılı İş Kanununun 69 uncu maddesinin son fıkrası hükmü saklıdır.

MADDE 4

— Haftalık Normal Çalışma Süresi

Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Haftanın iş günlerinden birinde kısmen çalışılan işyerlerinde, bu süre haftalık çalışma süresinden düşüldükten sonra, çalışılan sürenin çalışılan gün sayısına bölünmesi suretiyle günlük çalışma süreleri belirlenir. Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamaz. Bir işçinin bu sınırları aşan sürelerle çalıştırılmasında; a) 4857 sayılı İş Kanununun 41, 42 ve 43 üncü maddeleri, b) 79 sayılı Milli Korunma Suçlarının Affına, Milli Korunma Teşkilat, Sermaye ve Fon Hesaplarının Tasfiyesine ve Bazı Hükümler İhdasına Dair Kanunun 6 ncı maddesi hükümleri uygulanır. (Ek fıkra:RG-25/8/2017-30165) Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.

MADDE 5

— Denkleştirme Esasına Göre Çalışma

Tarafların yazılı anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine günde onbir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle çalıştırılması suretiyle, toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirilir. Denkleştirme iki aylık süre içinde tamamlanacak, bu süre toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilecektir. (Ek cümle:RG-25/8/2017- 30165) Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir. Parça başına, akort veya götürü gibi yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde de bu Yönetmeliğin denkleştirmeye ilişkin hükümleri uygulanır. Denkleştirme dönemi içinde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme süresi uygulamasının başlangıç ve bitiş tarihleri işverence belirlenir.

MADDE 6

— Kısmi Süreli Çalışma

İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır.

MADDE 7

— Telafi Çalışması

Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine 4857 sayılı İş Kanunu, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinleri dışında izin verilmesi hallerinde, işçinin çalışmadığı bu sürelerin telafisi için işçiye yaptırılacak çalışma, telafi çalışmasıdır. Telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 4857 sayılı İş Kanununun 64 üncü maddesinde sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açık olarak belirtmek, hangi tarihte çalışmaya başlanacağını, ilgili işçilere bildirmek zorundadır. Telafi çalışması, kaynağını oluşturan zorunlu nedenin ortadan kalkması ve işyerinin normal çalışma dönemine başlamasını takip eden 2 ay içerisinde yaptırılır. Telafi çalışması, günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşmamak koşulu ile günde 3 saatten fazla olamaz. Telafi çalışması, tatil günlerinde yaptırılamaz.

MADDE 8

— Günlük Çalışma Süresinin Duyurulması

Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerlerinde işçilere uygun araçlarla duyurulur. Yapılan işlerin niteliğine göre, işin başlama ve bitiş saatleri işçiler için farklı şekilde düzenlenebilir.

MADDE 9

— Çalışma Süresinin Belgelenmesi

İşveren, işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemek zorundadır.

MADDE 10

— Günlük Çalışma Süresinden Daha Az Çalışılacak İşler

(Mülga:RG-25/8/2017-30165)

MADDE 11

— Sınırlandırma

Çalışma süreleriyle ilgili olarak öngörülen sınırlamalar, işyerleri ya da yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Yürürlük ve Yürütme

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

MADDE 12

— Yürürlük

Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 13

— Yürütme

Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.

Sıkça Sorulan Sorular

Genel kural haftada en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa çalışılan günlere eşit bölünür. Günlük çalışma süresi ise her ne şekilde dağıtılırsa dağıtılsın 11 saati aşamaz. Yer altı maden işlerinde sınır daha düşüktür: günde 7,5 saat, haftada 37,5 saat.

İlgili Mevzuat

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu4857 Sayılı İş Kanunuİş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma YönetmeliğiHaftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Yönetmeliği

Bilgilendirme ve Resmî Kaynak

Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026

Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr