Yönetmelik

Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat Veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik

Sağlığa zararlı işleri listeleyip günlük çalışma süresine üst sınır koyar: bazı işlerde günde en fazla 7,5 saat, daha ağır işlerde ise 7,5 saatten az (7, 6, 5, 4 saat). Bu işlerde fazla mesai ve süre dolduktan sonra başka işte çalıştırma yasaktır.

Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)

Neyi Kapsar?

Bu Yönetmelik, sağlığa zararlı olduğu için çalışanın günde uzun süre maruz kalmaması gereken işleri listeler ve bu işlerde günlük çalışma süresine üst sınır koyar. İki kademe vardır: bazı işlerde günde en fazla 7,5 saat çalışılabilir, daha ağır bazı işlerde ise bu süre 7,5 saatin de altına (7, 6, 5, 4 saate, hatta dalgıçlarda yarım saate) iner. Amaç, kurşun, cıva, gürültü, toz, radyasyon gibi etkenlerin sağlık üzerindeki birikimli zararını çalışma süresini kısaltarak sınırlamaktır.

Kimi Bağlar?

Yönetmelikte sayılan işlerden herhangi birini yapan tüm işyerlerini ve o işlerde çalışanları bağlar — sektör veya çalışan sayısı önemli değildir. Asıl yükümlü işverendir: çalışanı günlük azami süreden fazla çalıştıramaz, bu işlerde fazla mesai yaptıramaz ve sürenin dolmasından sonra çalışanı başka bir işe de veremez. İşin Yönetmelik kapsamında olup olmadığı tartışmalıysa son kararı, Sağlık Bakanlığının görüşünü alarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verir.

Pratikte Ne Yapmalı?

Önce yaptığınız işin listede olup olmadığına bakın (kurşun, cam, cıva, çimento, demir-çelik, döküm, yeraltı, radyoaktif madde, gürültü, toz, tarım ilacı gibi). Listedeyse günlük çalışma süresini ilgili maddedeki sınıra göre ayarlayın: 4. maddedeki işlerde 7,5 saati, 5. maddedeki işlerde ise oradaki daha düşük saati aşmayın. Bu işlerde fazla mesai yapmak ve çalışanı süre dolduktan sonra başka bir işte çalıştırmak yasaktır. Ayrıca bu işlerden birini sürekli yapıyorsanız, işe başlamadan önce işin niteliğini ve kadın/erkek çalışan sayılarını ayrı ayrı göstererek bağlı bulunduğunuz Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı bildirimde bulunmanız gerekir.

Sade Anlatımla Bu Mevzuat

Yönetmelik Ne İşe Yarar?

Bu Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 30. maddesine dayanılarak çıkarılmıştır ve tek bir konuyu düzenler: sağlığa zararlı işlerde günlük çalışma süresinin üst sınırı. Mantık basittir — kurşun, cıva, asit, radyasyon, yüksek gürültü veya yoğun toz gibi etkenlere ne kadar uzun maruz kalınırsa zarar o kadar büyür; dolayısıyla bu işlerde günlük süreyi kısaltmak başlı başına bir koruma tedbiridir.

Yönetmelik, 2004 tarihli aynı konudaki eski Yönetmeliğin yerini almıştır. İçindeki iş listesi ağırlıklı olarak ağır sanayi, maden, kimya ve metal işlerini kapsar; günlük yaşamda sık karşılaşılan ofis ya da ticaret işleri bu kapsamda değildir.

İki Kademe: 7,5 Saat ve Daha Azı

Yönetmeliğin kalbi iki maddedir. 4. madde, günde en fazla 7,5 saat çalışılabilecek işleri sıralar. 5. madde ise daha ağır koşullar nedeniyle 7,5 saatten de daha az çalışılması gereken işleri ve her biri için izin verilen azami saati tek tek belirtir. Yani önce işinizin hangi maddede olduğuna, sonra o maddedeki saate bakarsınız.

5. maddedeki düşürülmüş süreler somut örneklerle şöyledir: cıva izabe fırınlarındaki ve elementer cıva bulunan ocaklardaki işler 6 saat; kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işi 4 saat; karbon sülfür ile organik fosforlu/karbamatlı tarım ilacı (insektisit) işleri 6 saat. Su altında basınçlı hava içinde çalışmada süre derinliğe göre kademelenir: derinlik arttıkça 7 saatten 6, 5 ve 4 saate iner; dalgıçlar için ise 18 metreye kadar 3 saat, 40 metreye kadar olan derinliklerde yarım saat olarak sınırlanmıştır.

Hangi İşler Kapsamda?

4. maddedeki liste çok geniştir ve onlarca iş kolunu kapsar. Aşağıda bu kolların başlıcaları örnek olarak verilmiştir; her birinin alt işlemleriyle birlikte tam ve resmi listesi sayfadaki maddeler bölümünde yer alır. Bazı işlerde sınır, ancak uygun havalandırma veya otomatik/kapalı sistem yoksa devreye girer — örneğin tozu kaynağında tutan tesisat varsa o işlem listeden çıkabilir.

  • Kurşun ve arsenik işleri (maden, izabe, alaşım, boya-vernik, akümülatör vb.)
  • Cam, çimento, çinko, bakır, alüminyum sanayii işleri
  • Cıva sanayii işleri ve cıvalı bileşiklerin hazırlanması
  • Demir-çelik ve döküm sanayii işleri (izabe, haddehane, dökümhane)
  • Kok fabrikaları ve termik santrallerdeki ateşçilik ve kömür işleri
  • Kaplamacılık, asit, akümülatör, karpit ve kaynak işleri
  • Yeraltı işleri (maden ocakları, tünel, kanalizasyon yapımı)
  • Radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler
  • Gürültü düzeyi 85 dB(A) sınırını aşan işler
  • Pnömokonyoz (akciğer toz hastalığı) yapan tozlu işler ve tarım ilacı kullanımı

Fazla Mesai, İkinci İş ve Bildirim Yasakları

Süre sınırının anlamlı olabilmesi için Yönetmelik üç ek kural koyar. Birincisi, bu işlerde fazla çalışma (fazla mesai) yapılamaz. İkincisi, çalışan günlük azami süresini doldurduktan sonra aynı gün başka herhangi bir işte de çalıştırılamaz; aksi hâlde süreyi kısaltmanın koruyucu etkisi ortadan kalkardı.

Üçüncüsü bir bildirim yükümlülüğüdür: bu işlerden birini ya da birkaçını sürekli olarak yapan işyerlerinin işverenleri, işin çeşidini, niteliğini, yapılma zamanını ve çalışanların kadın-erkek ayrı ayrı sayılarını, işe başlamadan önce bağlı oldukları Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bir işin listedeki işlerden sayılıp sayılmadığına dair itirazlar ile listede olmayan işlere ilişkin başvurular ise, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca karara bağlanır.

Madde Metni

BİRİNCİ BÖLÜM

MADDE 1

Amaç

(1) Bu Yönetmeliğin amacı, Yönetmelikte belirtilen işlerde, çalışanların sağlık kuralları bakımından, çalışabilecekleri azami çalışma sürelerini düzenlemektir.

MADDE 2

Kapsam

(1) Bu Yönetmelik, sağlık kuralları bakımından günde ancak yedi buçuk saat veya daha az çalışılması gereken işleri kapsar.

MADDE 3

Dayanak

(1) Bu Yönetmelik 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 30 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. İKİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler

İKİNCİ BÖLÜM

MADDE 4

Günde azami yedi buçuk saat çalışılabilecek işler

(1) Bir çalışanın günde ancak yedi buçuk saat çalıştırılabileceği işler aşağıda belirtilmiştir. a) Kurşun ve arsenik işleri: 1) Kurşun üretilen galenit, serüzit, anglezit gibi cevherlerin çıkarılmasına ilişkin maden ocağı işleri. 2) Kurşunlu madenlerden yahut içinde kurşun bulunan kül, maden köpüğü, kurşun fırın kurumu, üstübeç artığı ve benzeri maddelerden kurşun üretimi için yapılan izabe işleri. 3) Antimuan, kalay, bronz ve benzeri maddelerle yapılan kurşun alaşımı işleri. 4) Kurşun levha ve lehimlerin alevle kesilmesi, kurşunlu boyaların alevle yakılması işleriyle levha, tel, boru, akümülatör, şişe kapsülü, yapımı gibi kurşun veya kurşun alaşımıyla çalışılan işler. 5) Üstübeç, sülügen, kurşun tetraetil gibi zehirli ve kimyasal kurşun veya arsenikli bileşiklerin hazırlanması işleri. 6) İçinde kurşun ve arsenik bulunan boya ve vernik gibi maddelerin kullanıldığı emaye, güderi, meşin, kauçuk, çini, cam, yapma süs taşları, yapma çiçek ve oyuncak yapımı işleriyle bina, dokuma ve otomobil boyacılığı ile dar mekanlarda, iç mekanlarda veya sağlığa uygun olarak havalandırılmayan mekanlarda yapılan boyacılık, renkli baskı ve harf matbaacılığı (tipografi) işleri. 7) Kurşun levhaları birbirine kaynatma işleri. b) Cam sanayii işleri: 1) Cam yapımında kullanılan ilkel maddeleri toz haline getirme, eleme, karıştırma ve kurutma işleri (bu işleri yapmak üzere tam kapalı odalar içinde otomatik makineli tesisat veya çalışma ortamındaki tozları sağlık için tehlike oluşturmayacak düzeye indiren havalandırma tesisatı bulunmadığı takdirde). 2) Eritme işleri (otomatik besleme fırınlarıyla çalışılmadığı takdirde). 3) Ateşçilik işleri. 4) Üfleme işleri (tamamen otomatik makinelerle yapılmadığı takdirde). 5) Basınçla yapılan cam işleri (cam tazyiki işleri). 6) Ayna camı sanatında potalı cam dökümü işleri (potalar kalıp masasına mekanik araçlarla taşınmadığı takdirde). 7) Camı fırın başından alma işleri. 8) Yayma fırınlarında düzeltme işleri. 9) Tıraş işleri. 10) Asitle hak ve cilalama işleri. 11) Basınçlı havayla kum püskürten cihazlarla yapılan işler (çalışma ortamındaki tozları sağlık için tehlike oluşturmayacak düzeye indiren havalandırma tesisatı bulunmadığı takdirde). 12) Pota ve taş odalarında görülen işler. c) Cıva sanayii işleri: 1) Cıva amalgamlarından altın ve gümüş ayırma işleri, akümülatörcülükte çinko amalgamı işleri, harç malzemesi yapımında cıvalı kurşunlu yapılan lehimcilik işleri. 2) Cıvalı aletler yapımı işleri. 3) Cıva buharlı elektrik ampulleri yapımı işleri. 4) Süblime, kalomel ve cıva fulminat gibi cıvalı bileşiklerin hazırlanması işleri ve laboratuvarlarda cıvayla yapılan işler. ç) Çimento sanayii işleri: 1) İlkel maddeleri kırma, ufalama, ezme, eleme ve karıştırma işleri. 2) Otomatik fırınlarda pişirme işleri. 3) Klinkeri öğütme, eleme, torba ve fıçılara koyma işleri (otomatik olarak tozun etrafa yayılmasını önleyici bir düzenleme yapılmadığı takdirde). d) Kok fabrikalarıyla termik santrallerdeki işler: 1) Ateşçilik, ocak temizliği, jeneratör, doldurma, boşaltma ve temizleme işleri. 2) Kimyasal arıtma işleri. 3) Gazın geçtiği cihaz ve boruların onarılması ve temizlenmesi işleri. 4) Kok fabrikalarında kömür ve ocak işleri. 5) Elektrik enerji üretim santrallerinin kazan dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin taşınması işleri, (ateşçiliğin elle yapılması durumunda veya kül ve kömürlerin taşınmasında tozun etrafa yayılmasını önleyici tesisler olmadığı takdirde). 6) Termik santraller ile her çeşit buhar kazanlarının kazan dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin taşınması işleri. (ateşçiliğin elle yapılması durumunda veya kül ve kömürlerin taşınmasında tozun etrafa yayılmasını önleyici tesisler olmadığı takdirde). e) Çinko sanayii işleri: 1) Çinko madeninin toz haline getirilmesi, karıştırılması, elenmesi ve fırınlanması işleri. 2) Damıtma fırınının işletilmesi, fırınlardan küllerin ve cürufun kaldırılması işleri. 3) Çinkoyla alaşım yapılması işleri. 4) Çinko tozunun ambalajlanması işleri. 5) Sürekli olarak yapılan galvanizli demir lehimciliği işleri. 6) Çinko tozu kullanılan kimyasal ve sınai işler. 7) Elektrolitik çinko madeni üretilen tesislerdeki işler. f) Bakır sanayii işleri: 1) Bakır cevheri çıkarılan maden ocaklarında yapılan işler. 2) Cevherin kuru veya yaş yöntemle zenginleştirilmesi ve elde edilmesi işleri. 3) Bakır fabrikalarında cevherin yıkama, flotasyon ve izabe işleri. 4) Hurda bakırın eritilerek dökülmesi işleri. g) Alüminyum sanayii işleri: 1) Alüminyum oksit üretimi işleri. 2) Alüminyum bronzu hazırlama işleri. 3) Alüminyum madeni üretimi işleri. ğ) Demir ve çelik sanayii işleri. 1) Demir izabe fabrikalarında cevherin demire çevrilmesi işleriyle boru fabrikalarının fırın ve döküm dairelerinde yapılan işler. 2) Çelikhanelerin çelik yapılan fırınlarıyla bunların teferruat ve eklentilerinden olan ikinci derecedeki fırınlarda ve konvertörlerde yapılan işler. 3) Sıvı haldeki demir ve çeliğin tesisat ve teçhizatla veya mekanik olarak taşınmasına ilişkin işler. 4) Sıcak veya sıvı haldeki cürufun taşınması ve işlenmesi işleri. 5) Haddehanelerde (soğuk demirle çalışılan haddehaneler hariç), fırınlarda, hadde serilerinde, haddehaneyi kızgın veya sıvı çelik yahut demirle besleyen tesisat ve araçlarla görülen işlerle kızgın halde olan yarı mamul parçaların kesilmesi ve hazırlanması işleri. 6) Demir ve çelik presleme makinelerinde yapılan işlerle bu makinelerin sıcak demir veya çelikle beslenmesi ve yapılan sıcak parçaların kaldırılma veya taşınması işleri. 7) Cürufun kırılması, ezilmesi, toz haline konulması, tozların çuvallara doldurulması ve yükletilmesi işleri. h) Döküm sanayii işleri: 1) Kalıp kumunun hazırlanması işleri. 2) Döküm kalıp ve maçalarının yapılması ve döküme hazır duruma getirilmesi işleri. 3) Döküm şarjının hazırlanması ve her çeşit maden eritme (izabe) fırınlarının döküme hazır duruma getirilmesi işleri. 4) Maden eritme ve dökme işleri. 5) Kalıpların sökülmesi ve dökümlerin temizlenmesi işleri. 6) Savurma ve düşey döküm yapımı işleri. ı) Kaplamacılık işleri: 1) Parlak ve mat kaplama işleri (galvano). 2) Polisaj işleri. 3) Kalaycılık işleri. 4) Doldurma yoluyla galvanizleme işleri. 5) Asitle yüzey temizleme işleri. i) Karpit sanayii işleri: 1) Kireç ve kokun ark fırınında eritilmesi işleri. j) Asit sanayii işleri: 1) Asit için hammaddelerin hazırlanması işleri. 2) Asidin yapılma safhalarındaki işler. 3) Asidin dinlendirilme, yüklenme, boşaltılma ve taşınması işleri. 4) Baca gazlarından asit elde edilmesi işleri. k) Akümülatör sanayii işleri: 1) Akümülatör yapım ve onarım işleri. 2) Akümülatör suyu hazırlama ve şarj işleri. l) Kaynak işleri: 1) Her çeşit koruyucu gaz altında yapılan kaynak işleri. 2) Toz altı kaynak işleri. 3) Oksijen ve elektrik kaynağı işleri. m) Madenlere su verme işleri: 1) Su verme işleri (sertleştirme). 2) Semantasyon işleri. n) Kauçuk işlenmesi işleri: 1) Kauçuk hamurunun karıştırılması, fırınlanması işleri. 2) Sağlığa uygun olarak havalandırılmayan yerlerde, otomatik tesisat kullanılmadan yapılan sıcak vulkanizasyon işleri. o) Yeraltı işleri: 1) Maden ocakları işleri (elementer cıva bulunduğu saptanan cıva maden ocakları hariç), kanalizasyon ve tünel yapımı gibi yer altında yapılan işler. ö) Radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler: 1) 19/4/1937 tarihli ve 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanunun Ek 1 inci maddesinde yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla doğal ve yapay radyoaktif, radyoiyonizan maddeler veya bütün diğer korpüsküler emanasyon kaynakları ile yapılan işler. p) Gürültülü işler: 1) Gürültü düzeyi en yüksek maruziyet etkin değerini (8h=85 dB(A)) aşan işler. r) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler: 1) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işlerden 20 metreye kadar derinlik veya 2 kg/cm2 basınçta yapılan işler (iniş, çıkış, geçiş dahil). s) Pnömokonyoz yapan tozlu işler: 1) Pnömokonyoz yapan tozların bulunduğu işyerlerindeki işler. ş) Tarım ilaçları: 1) Tarım ilaçları kullanımı işleri.

MADDE 5

Günde yedi buçuk saatten daha az çalışılması gereken işler

(1) Bir çalışanın günde yedi buçuk saatten daha az çalıştırılması gereken işlerle bunların her birinde en çok kaçar saat çalıştırılacağı aşağıda belirtilmiştir. a) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler (iniş, çıkış, geçiş dâhil): 1) 20-25 (20 hariç) m. derinlik veya 2-2,5 (2 hariç) kg/cm2 basınçta 7 saat. 2) 25-30 (25 hariç) m. derinlik veya 2,5-3 (2,5 hariç) kg/cm2 basınçta 6 saat. 3) 30-35 (30 hariç) m. derinlik veya 3-3,5 (3 hariç) kg/cm2 basınçta 5 saat. 4) 35-40 (40 hariç) m. derinlik veya 3,5-4 (3,5 hariç) kg/cm2 basınçta 4 saat. 5) Dalgıçlar için bu süreler, 18 metreye kadar 3 saat, 40 metreye kadar olan derinliklerde 1/2 saattir. b) Cıva işleri: 1) Cıva izabe fırınlarında görülen işler 6 saat. 2) Elementer cıva bulunan ocaklarda görülen işler 6 saat. c) Kurşun işleri: 1) Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işleri 4 saat. ç) Karbon sülfür işleri: 1) Karbon sülfürden etkilenme tehlikesi bulunan işler 6 saat. d) İnsektisitler: 1) Karbamatlı ve organik fosforlu insektisitlerin yapımı, paketlenmesi, çözelti olarak hazırlanması ve uygulanması işleri 6 saat. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Çeşitli Hükümler

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

MADDE 6

Başka işte çalıştırma yasağı

(1) Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalışanlar, 4 ve 5 inci maddelerde belirtilen günlük azami iş sürelerinden sonra diğer herhangi bir işte çalıştırılamazlar.

MADDE 7

Fazla çalışma yasağı

(1) Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde fazla çalışma yapılamaz.

MADDE 8

Bildirim yükümlülüğü

(1) Bu Yönetmelikte sayılan işlerden herhangi birinin veya birkaçının sürekli olarak yapıldığı işyeri işverenleri, bu işlerin çeşit ve niteliklerini, yapılma zamanlarını, anılan işlerde çalışanların erkek ve kadınlar ayrı ayrı gösterilmek suretiyle sayılarını, işe başlamadan önce işin yürütüldüğü yerin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmekle yükümlüdürler.

MADDE 9

İtirazlar

(1) İşyerlerinde yapılan işlerin 4 ve 5 inci maddelerde sayılan işlerden olup olmadığına ilişkin itirazlar ile 4 ve 5 inci maddelerde yer almayan işlere ilişkin başvurular, kullanılan maddelerin özellikleri, uygulanan teknoloji ve alınan teknik ve idari toplu koruma önlemleri de göz önünde bulundurulmak ve Sağlık Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından karara bağlanır. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Son Hükümler

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

MADDE 10

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

(1) 15/4/2004 tarihli ve 25434 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Kuralları Bakımından Günde AncakYedibuçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Bildirim ve muafiyet

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır. Sınır yalnızca Yönetmelikte sayılan sağlığa zararlı işler için geçerlidir. İşiniz 4. maddedeki listedeyse günde en fazla 7,5 saat, 5. maddedeki listedeyse oradaki daha düşük saat (örneğin 6, 5 veya 4 saat) sınır olur. Bu listelerde yer almayan işler bu Yönetmeliğe tabi değildir; onlar genel çalışma süresi kurallarına göre yürür.

İlgili Mevzuat

Bilgilendirme ve Resmî Kaynak

Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026

Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr