Cephe İskelelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği

(1) İşveren, çalışanlarına asgari Ek-1’de belirtilen konuları içerecek şekilde temel eğitimlerin çalışan işe başladıktan sonra en kısa sürede verilmesini sağlar 62 3. SONUÇ VE ÖNERİLER Güvenlik bilincinin yetersiz olması ve önlem alma hususunda ağır davranılması sebebiyle yüksekte çalışma; kafamızı çevirip etrafımızdaki çalışmalara baktığımızda çoğu zaman karşılaşabileceğimiz, ağır sonuçlu kazaların yaşanmasına neden olan açık bir tehlikedir. İskeleler de yüksekte çalışmanın söz konusu olduğu, kullanımı epeyce yaygın erişim araçlarıdır. Ülkemizdeki mevcut durumları ele alındığında, düşme riskinin en çok olduğu yüksekte çalışma alanlarından olduğu kolaylıkla fark edilecektir. Gerek güvenlik algısının düzeyiyle gerekse iskelelerdeki mevcut durumla ilgili bazı bilgiler şunlardır: İskele üzerinde yüksek katlarda dahi tek kalasla çalışmak bir sorun olarak algılanmamaktadır. Çalışılacak olan iskelenin temel bileşenlerini kurmak, fazladan malzeme yerleştirme olarak kabul edilmektedir. Yıllarca iskele işinde çalışıyor olmak, yüksekten düşmenin söz konusu olamayacağına dair bir kanıt olarak görülmektedir. Yaşanan onca kazadan ibret alınmamakta, eski usullerle çalışmaktan vazgeçilmemektedir. İşveren, güvenli bir iskele temin etmenin gerekliliğini sürekli maliyet açısından değerlendirmekte, belki de almadığı bir kalas parçası sebebiyle yaşayabileceği çok daha yüksek maddi kaybı düşünmemektedir. Herhangi bir kaza yaşanmasından hemen sonra bir bilinç oluşmakta fakat o da çok kısa sürmektedir. Teftiş için yetkililer geldiğinde alınan önlemlerin o an için ve göstermelik olduğu takılan yepyeni baret ve kemerlerden anlaşılmaktadır. İşveren çalışanına önlem aldırma konusunda yeterince baskı kurmamakta, çalışan da sağlık ve güvenliğinin korunması hakkını talep etmemektedir. Teknik işle ilgili çalışmalar bir plan, proje dâhilinde yürürken, sağlık ve güvenlikle ilgili hususların planlanmasına gerek duyulmamaktadır. Tek kalaslı, korkuluksuz iskelelerde emniyet kemeri kullanmak, önlem alınmış olarak kabul edilmektedir. Satın alınan bir ürünle ilgili olarak, o ürünün taşıması gerektiği güvenlik gerekleri sorgulanmamaktadır. 63 Yukarıdaki mevcut bilgileri de dikkate aldığımızda; güvenlik kültürünün eksikliğinden dolayı, maliyetten kaçmak ve zamandan kazanmak için can güvenliğinin sağlanmadan çalışılmaya başlanması neticesinde çok sayıda iş kazası meydana gelmektedir. İskelede eksikliklerin olması durumunda, alınacak önlemler gözde büyütülmemeli ve birçok önlemin olduğu düşünülerek nasıl bir önlemin alınabileceğine karar verilmelidir. Aşağıda işverenler için bazı tavsiyeler yer almaktadır: Çalışmalarınızda kendi iskelenizi kullanıyorsanız, iskele malzemelerinizin iyi şartlarda depolanmasını sağlayın. İskele malzemelerinizi uzman/yetkili kişilerle birlikte gözden geçirin ve güven vermeyen malzemeleri sağlam olanlardan ayırın. İskelede güvenli çalışmanın sürdürülebilmesi için, uzmanınızın ve hekiminizin uyarılarını dikkate alın. Çalışanlarınızın İSG ve mesleki eğitimine önem verin. İskele işi ile ilgili gerekli güvenlik ekipmanlarının temin edilmesini sağlayın. Uzmanınızı da yanınıza alarak çalışanlarınızla güvenli çalışma hususunda konuşun. Uzmanınıza destek verdiğinizi ve İSG konusunda kararlı olduğunuzu gösterin. Kararlı bir yönetim er geç güvenli çalışmayı sağlayacak ve işverenler de çalışmalarını gönül rahatlığıyla takip edebilecektir. Yıllardır bilindik yanlış yöntemlerle çalışmalarını sürdüren çalışanlar için bu geçiş zor olabilir fakat verilen eğitimler, yapılan uyarılar ve kararlı bir tutum neticesinde çalışanlar da bu duruma adapte olacaktır. Uygun olarak temin edilmiş bir iskelenin ilk maliyeti yüksek olsa da; korozyona dirençli olan standart malzemeler sebebiyle hem kurulum kolaylaşacak hem de iskelenin kullanım ömrü uzun olacaktır. Çalışanların rahatça ve etkin biçimde çalışması sağlanacak, işverenin kaza olur endişesi ortadan kalkacaktır. Kaza olması sebebiyle oluşan görünür ve görünmez maliyetler ile manevi kayıplar olmayacak, ilk başta güvenli iskele alınmasıyla yapılan yatırım, kazanç olarak fazlasıyla geri dönecektir. Bunların dışında, iş sağlığı ve güvenliğine verilen önem neticesinde firmanın prestij ve saygınlığı da artacaktır. İskele işi eğer alt işverene verilecekse; yine aynı sorumluluk bilincinde hareket edilmelidir. İşveren, kendisinin birinci derecede sorumlu olduğunu unutmamalıdır. Alt işverenle yapılacak sözleşme dikkatlice hazırlanmalı ve alt işverenden de aynı hassasiyet ve sorumluluk beklenmelidir. Sözleşmede her iki tarafın da sorumluluk ve yetkileri belirlenmeli, yaşanabilecek eksikliklere ve güvensiz çalışmaya karşı yaptırım hususlarının da sözleşmede yer alması sağlanmalıdır. 64 Çalışmanın işveren tarafından düzenli olarak denetlenmesi, hem işverenin hem de alt işverenin İSG hususunda gerekli özeni göstermesi ve uzmanların koordinasyon içinde çalışması ile iskele işi güvenli bir şekilde tamamlanacaktır. İşveren tarafından iskele alınacaksa; TS EN 12810-1 standardına uygun, güvenliği öncelikli olarak sağlayan, kurulum kolaylığı bulunan, korozyona karşı dirençli, uzun ömürlü, belgelendirilmiş iskeleler tercih edilmelidir. Teknoloji geliştikçe iskelelerin çeşitliliği ve özellikleri de artmaktadır. Güvenlik her zaman önde tutularak araştırma yapılmalı ve satıcı firmadan iskele standartlarına uygunluğa dair teminat alınmalıdır. Bir iş kazası yaşanması durumunda en çok kayba uğrayan kişiler ise şüphesiz çalışanlardır. İskele işinde yüksekten düşme, elektrik çarpması, iskele çökmesi gibi ağır sonuçlu kazalar oluşabilir ve toplu ölümler dahi görülebilir. Güvensiz çalışma sebebiyle çalışanların bu risklere maruz kalabilecekleri onlara mutlaka aktarılmalıdır. Çalışanların İSG eğitimlerinin olması, güvenlik bilincinin oluşturulmasında büyük bir katkı sağlayacağından dolayı asla ihmal edilmemeli, güvenlik algısının oluşturulması için sürekli olarak eğitim konusunda çaba içinde olunmalıdır. Sonuç olarak, bu dokümanın giriş bölümünde verilen araştırmada da görüldüğü üzere; düşme sonucu ölümle sonuçlanan her 5 iş kazasından 1’i iskeleden kaynaklıdır. Benzer şekilde, iskeleden düşme sonucu yaralanma ile sonuçlanan kazalar neredeyse her 3 iş kazasından 1’ini oluşturmaktadır. İş kazalarının önlenebiliyor olmasına rağmen bu sonuçların oluşması, alınacak önlemler apaçık ortada iken hiçbir önlem alınmaması ile doğrudan ilgilidir. İskele çalışmalarında iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için özellikle son yıllarda yapılan çalışma ve projeler bir farkındalık oluşturmuş ve bu çalışmalar ile iskele üreticisi firmalar standarda uygunluk belgesi almaya başlamışlardır. Yapı ruhsatiyesi almak için, cephe iskelesine ait statik hesap ve detay çizimlerinin müracaat dilekçesi ekinde statik proje dâhilinde sunularak ilgili idareye teslim edilmesi zorunlu hale gelmiştir. Ahşap cephe iskelelerin kullanımına bazı sınırlamalar getirilerek, bu iskelelerin taşıması gerektiği kriterler belirlenmiş ve TS 13662-Ahşap bileşenlerden oluşan dış cephe iş iskeleleri standardı yayınlanmıştır. Dolayısıyla iş kazaların yaşanmaması için güvensiz iskele kullanımı bir an önce terk edilerek, risk değerlendirmesi neticesinde gerekli önlemlerin alındığı, standarda uygun iskelelerde çalışmaya başlanmalıdır. Daha güvenli bir çalışma için işyerinin ilgili tüm tarafları ortak hareket etmeli ve güvenlik kültürünün yayılması için çaba gösterilmelidir. 65 4. TABLO VE ŞEKİLLER TABLO SAYFA NO Tablo 1: İnşaat sektörü istatistikleri 1 Tablo 2: İncelenen 5239 İş Kazasının “Kaza Tipleri” ne Göre Dağılımı (Ana Gruplar) 3 Tablo 3: İnsan Düşmesi Tipindeki Kazaların Alt Grupları 4 Tablo 4: Enerji hatlarına güvenlik mesafeleri 43 ŞEKİL SAYFA NO Şekil 1: Hareketli iskele, asma iskele ve cephe iskelesi 6 Şekil 2: Çeşitli taban plakaları 6 Şekil 3: Altlık 7 Şekil 4: Çeşitli dikmeler 7 Şekil 5: Çalışma platformu 8 Şekil 6: Topuk levhası 8 Şekil 7: Yan koruma 9 Şekil 8: İskele içi merdivenler 9 Şekil 9: Ankraj elemanları 10 Şekil 10: Enine ve boyuna ara bağlantılar 10 Şekil 11: İskele kaplaması 11 Şekil 12: Malzemelerin istiflenmesi 15 Şekil 13: Eğimli zeminlerde iskele ayakları 17 Şekil 14: Uygunsuz iskele tabanları 18 Şekil 15: İskele ayağı bindirme uzunlukları 19 Şekil 16: Topuk levhası ve ara korkuluk 22 Şekil 17: Ahşap kalas kusurları 25 Şekil 18: İskele kalasları 25 Şekil 19: Tabakalı kaplama kereste 27 66 Şekil 20: Güverte ve kilitleme tertibatı 27 Şekil 21: Platform bindirme uzunlukları 29 Şekil 22: Güvensiz çalışma 30 Şekil 23: Merdiven ulaşım açıklığı 31 Şekil 24: İskeleye bitişik erişim kulesi 32 Şekil 25: Güvenlik kafesi 33 Şekil 26: Sırasıyla tip a ve tip b ankraj modelleri 34 Şekil 27: Ankraj modeli örneği 35 Şekil 28: Bağ alt ve üst yükseklikleri 35 Şekil 29: Boşluktan bağlama 36 Şekil 30: Pervaz bağlaması 36 Şekil 31: Bağ borusu pervaz uzaklığı 37 Şekil 32: Boyuna ve enine çapraz 38 Şekil 33: Boyuna çapraz örnek modeller 38 Şekil 34: Çaprazın dikmeye yerleştirilmesi 39 Şekil 35: Yatay düzlemde takviye 39 Şekil 36: Yaya geçidi 41 Şekil 37: İskele altı geçit 41 Şekil 38: Elektrik tehlikesi 44 Şekil 39: Malzeme düşmesine karşı alınan önlemler 47 Şekil 40: İskeleye kaplama yapılması 48 Şekil 41: Cisim tutma platformları 48 Şekil 42: Elle taşıma 49 Şekil 43: Sağlık ve güvenlik işaretleri 50 Şekil 44: İskele sökümünde yüksekten düşmeye karşı koruma 53 Şekil 45: KKD kullanımı ile ilgili işaretler 54 Şekil 46: Düşmeyi durdurma sistemi 58 Şekil 47: Yaşam hattına bağlantı 59 Şekil 48: Ankraj örneği 59 Şekil 49: Kurtarma prosedürü 60 67 5. KAYNAKLAR 1. Sosyal Güvenlik Kurumu 2013, 2014 ve 2015 yılları kaza istatistikleri. 2. M. Mehmet Uğur, İnşaat Sektörümüzdeki Başlıca İş Kazası Tipleri. 3. Code of Practice for Access and Working Scaffolds, Health and Safety Authority. 4. A Guide to Scaffold Use in the Contruction Industry, OSHA 3150. 5. P.William D. What you need to know about wood scaffold plank. 6. Scaffolds, Infrastructure Health and Safety Association. 7. Scaffold planks, VP WorkSafe Services. 8. Health and Safety in Construction, Health and Safety Executive. 9. B.Bekir Cihad, Ö. Ferhat, A. Ertuğrul, Masif Ağaç Malzeme ve Tabakalı Kaplama Kerestenin Vida Tutma Direnci Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma 10. Scaffold Planks, Australian Standard. 11. Erecting, altering and dismantling scaffolding, Part 1: Prefabricated steel modular scaffolding-A guide on health and safety standards (2010). 12. Guidelines Part 13-Divisions 4- Scaffolds, WorkSafe BC 13. İskele Kurulum Elemanı (Seviye 3)-Yeterlilik kodu 14. Safety and Health Regulations for Construction, Subpart L- Scaffolds, OSHA 15. Safety and Health Regulations for Construction, Subpart M- Fall Protection, OSHA