Yönetmelik

Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Gece gündüz durmadan vardiyalarla (postalarla) işletilen veya nöbetleşe çalışılan işyerlerinde çalışma süresini, gece çalışmasını, vardiya değişimini, hafta tatilini ve ara dinlenmesini düzenleyen yönetmeliktir. Üç vardiya kuralı, gece 7,5 saat sınırı ve vardiya değişiminde 11 saat dinlenme gibi temel kuralları belirler.

Resmî tam metni oku (mevzuat.gov.tr)

Neyi Kapsar?

Gece gündüz durmadan, birbiri ardına gelen vardiyalarla (postalarla) işletilen ya da nöbetleşe işçi postalarıyla yürütülen işlerde; çalışma süresinin, gece çalışmasının, hafta tatilinin ve ara dinlenmesinin nasıl düzenleneceğini belirleyen yönetmeliktir. Kısacası "üç vardiya", "gece postası", "vardiya değişimi" gibi konuların kurallarını koyar. Dayanağını 4857 sayılı İş Kanunu’nun 76. maddesinden alır ve bu işlere özgü özel usul ve esasları düzenler.

Kimi Bağlar?

Bu yönetmelik, işin niteliği gereği 24 saat boyunca kesintisiz süren ya da nöbetleşe vardiyalarla yürütülen işyerlerini ve buralarda postalar halinde işçi çalıştıran işverenleri (ve işveren vekillerini) bağlar. Fabrikalar, üretim tesisleri, hastaneler, oteller, özel güvenlik hizmeti veren işyerleri, petrol arama-sondaj sahaları gibi gece de dâhil aralıksız işleyen yerler tipik muhataptır. Bu işyerlerinde vardiyalı çalışan işçiler de yönetmeliğin koruması kapsamındadır; alt işveren (taşeron) eliyle yürütülen aynı nitelikteki işler de kapsama girer.

Pratikte Ne Yapmalı?

İşveren öncelikle posta sayısını doğru kurar: işin niteliği gereği 24 saat kesintisiz süren işlerde kural olarak günde en az üç vardiya çalıştırır (turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma-arama-sondaj işlerinde 24 saatte iki vardiya yapılabilir). Posta sayısını, her postanın başlama-bitiş saatlerini, işçilerin ad ve soyadlarını, ara dinlenmelerini ve hafta tatillerini düzenleyip işyerinde herkesin görüp okuyabileceği şekilde ilan eder; bu listeleri Bakanlık istediğinde sunmak üzere işyerinde bulundurur. 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçileri 20.00-06.00 arası gece postalarında asla çalıştırmaz, gece postasında işçiyi 7,5 saatten fazla çalıştırmaz (dört istisna sektörde ancak işçinin yazılı onayıyla aşılabilir), vardiya değişiminde işçiyi en az 11 saat dinlendirmeden işe sokmaz ve vardiya artışı ya da sürenin 7,5 saatin altına inmesi nedeniyle ücretten kesinti yapmaz.

Sade Anlatımla Bu Mevzuat

Bu Yönetmelik Hangi İşleri Kapsar ve Posta Sayısı Nasıl Belirlenir?

Yönetmelik, niteliği dolayısıyla sürekli çalışıldığı için durmaksızın birbiri ardına postalar halinde işçi çalıştırılarak işletilen ya da nöbetleşe işçi postalarıyla yürütülen işleri ele alır. Bu işlerde çalışma süreleri, gece çalışmaları, hafta tatilleri ve ara dinlenmesi konularında 4857 sayılı İş Kanunu’nun genel kurallarının üzerine, bu çalışma biçimine özgü özel usul ve esaslar getirir.

Posta (vardiya) sayısının kurulması işin türüne göre değişir. İşin niteliği gereği 24 saat kesintisiz süren işlerde kural, 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırmaktır. Bunun bilinen bir istisnası vardır: turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ile petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamındaki işlerde (ve bu işyerlerinde faaliyet gösteren alt işverenin yürüttüğü işlerde) düzenleme 24 saatte iki posta olacak şekilde yapılabilir. Bu dört sektör dışındaki vardiyalı işlerde ise posta sayısı, her postanın çalışma süresi günlük yasal çalışma süresini aşmayacak biçimde belirlenir; sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat ya da daha az çalışılması gereken işlerde ise her postanın süresi bu özel sınırları aşmayacak şekilde düzenlenir.

  • Kesintisiz 24 saat süren işlerde kural: günde en az 3 vardiya (posta).
  • İstisna (24 saatte 2 vardiya): turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti, petrol araştırma-arama-sondaj işleri ve buradaki alt işveren işleri.
  • Diğer vardiyalı işlerde her postanın süresi günlük yasal çalışma süresini aşamaz.
  • Günde azami 7,5 saat çalışılan işlerde posta süresi o özel sınırları aşamaz.

Gece Çalışması, Çocuk-Genç İşçi Yasağı ve 7,5 Saat Sınırı

Gece dönemi, İş Kanunu’na göre 20.00-06.00 saatleri arasıdır. Bu döneme denk düşen postalarda 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin çalıştırılması kesinlikle yasaktır. Bir postanın "gece çalışması" sayılıp sayılmadığı ise basit bir ölçüye bağlıdır: çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlıyorsa, o posta gece çalışması kabul edilir.

Gece postalarında işçiler kural olarak 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz. Bunun istisnası yine aynı dört sektördür: turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ile petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamındaki işlerde, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla gece çalışması 7,5 saatin üzerine çıkarılabilir. Burada kilit nokta, sınırın yalnızca bu belirli sektörlerde ve yalnızca çalışanın yazılı rızasıyla gevşetilebilmesidir; rıza olmadan ya da kapsam dışı bir işte 7,5 saatlik gece sınırı aşılamaz.

  • Gece dönemi: 20.00-06.00.
  • 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler gece postalarında çalıştırılamaz.
  • Süresinin yarısından çoğu geceye rastlayan posta, gece çalışması sayılır.
  • Gece postasında işçi kural olarak 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz.
  • Bu sınır yalnızca turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama-sondaj işlerinde, işçinin yazılı onayıyla aşılabilir.

Vardiya Değişimi, Dinlenme, Hafta Tatili ve Ücret Güvencesi

Gece ve gündüz işletilen, nöbetleşe postalarla yürütülen işlerde vardiyalar birbirinin yerini alacak biçimde düzenlenir: bir işçi en fazla bir iş haftası gece çalıştırılır, ondan sonraki ikinci iş haftasında gündüze alınır (işin niteliği ve iş sağlığı-güvenliği gözetilerek iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir). Zorunluluk olmadıkça işçilerin postaları değiştirilmez. Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir; bu mutlak bir hak değil, imkânlar dâhilinde sağlanan bir korumadır. Posta değişiminde işçiler en az on bir (11) saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz ve bu kural postası değiştirilen işçilere de uygulanır.

Ara dinlenmesi, İş Kanunu’nun ilgili esaslarına göre verilir; işin niteliği herkese aynı anda ara dinlenmesi vermeye elvermiyorsa dinlenme, gruplar halinde ve çalışma süresinin ortalarından başlayarak sırayla kullandırılır. Haftanın bir günü, 24 saatten az olmamak üzere ve nöbetleşe biçimde hafta tatili verilmesi zorunludur. Ücret tarafında önemli bir güvence vardır: bir postayla yürütülen işte posta sayısının artırılması ya da üç postalı işyerinde günlük çalışmanın 7,5 saatin altına indirilmesi sonucu süreler azalsa bile, işçilerin ücretlerinden hiçbir şekilde indirim yapılamaz.

  • Nöbetleşe çalışmada en fazla 1 iş haftası gece, sonraki hafta gündüz; iki haftalık nöbetleşme de mümkündür.
  • Posta değişiminde işçi en az 11 saat kesintisiz dinlendirilmeden çalıştırılamaz.
  • Gece çalışması sağlığını bozan işçiye, imkânlar ölçüsünde gündüz işi verilir.
  • Haftada bir gün, en az 24 saat ve nöbetleşe hafta tatili zorunludur.
  • Vardiya artışı veya sürenin 7,5 saatin altına inmesi nedeniyle ücretten kesinti yapılamaz.

İşverenin Düzenleme, İlan ve Liste Yükümlülükleri

İşveren veya işveren vekili; posta sayısını, her postanın işe başlama ve bitirme saatlerini, postalarda çalışan işçilerin ad ve soyadlarını, ara dinlenmelerini, hafta tatillerini ve bunlara ilişkin değişiklikleri düzenleyip işyerinde işçilerin kolayca görüp okuyabileceği şekilde ilan etmek zorundadır. Bu şeffaflık, hangi işçinin hangi vardiyada olduğunun ve hak ettiği dinlenmelerin herkesçe bilinmesini sağlar.

Bunun yanında işveren, her postada çalışan işçilerin ad ve soyadlarını kapsayan listeleri, Bakanlıkça talep edildiğinde sunmak üzere işyerinde hazır bulundurmakla yükümlüdür. Yani vardiya düzeni hem işyeri içinde ilan edilir hem de denetim için kayıt altında tutulur.

Madde Metni

YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM

MADDE 1

— Amaç ve Kapsam

Nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar halinde işçi çalıştırılarak işletilen veya nöbetleşe işçi postaları ile yapılan işlerde, çalışma sürelerine, gece çalışmalarına, hafta tatillerine ve ara dinlenmesine ilişkin özel usul ve esaslar bu Yönetmelikle düzenlenmektedir.

MADDE 2

— Dayanak

Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 76 ncı maddesinin ikinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır. İKİNCİ BÖLÜM Usul ve Esaslar

İKİNCİ BÖLÜM

MADDE 3

— Düzenleme ve İlan Yükümlülüğü

İşveren veya işveren vekilleri, posta sayısı ile her postanın işe başlama ve bitirme saatlerini, postalar halinde çalıştırdıkları işçilerin ad ve soyadlarını, ara dinlenmelerini, hafta tatillerini ve bunlara ilişkin değişiklikleri düzenleyerek işyerinde işçilerin kolayca görüp okuyabilecekleri şekilde ilan etmekle yükümlüdür.

MADDE 4

— İşçi Postaları Sayısının Düzenlenmesi

İşçi postaları; a) Nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde posta sayısı 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenlenir. (Ek cümle:RG-19/8/2017- 30159) Ancak turizm, özel güvenlik (Değişik ibare:RG- 29/6/2024-32587) , sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işveren tarafından yürütülen işlerde düzenleme 24 saatte iki posta olacak şekilde yapılabilir. b) Bu maddenin (a) bendi dışında kalan ve işçi postaları ile yürütülen diğer işlerde 24 saatlik süre içinde çalıştırılacak işçi postaları sayısı, her bir işçi postasının çalışma süresi, 4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen Yönetmelikte belirtilen günlük çalışma süresini aşmayacak şekilde düzenlenir. c) Sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat ya da daha az çalışılması gereken işlerde işçi postaları sayısı, her bir postanın çalışma süresi, 4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesinin son fıkrasında öngörülen Yönetmelikte belirtilen günlük çalışma sürelerini aşmayacak şekilde düzenlenir. d) İşçi postaları sayısının düzenlenmesinde, 10/9/1960 tarihli ve 79 sayılı Milli Korunma Suçlarının Affına, Milli Korunma Teşkilat, Sermaye ve Fon Hesaplarının Tasfiyesine ve Bazı Hükümler İhdasına Dair Kanunun 6 ncı maddesi ile 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 43 üncü maddesi hükümleri gözönünde tutulur.

MADDE 5

— Gece Çalıştırılma Yasağı

4857 sayılı İş Kanununun 69 uncu maddesinin birinci fıkrasında tanımlanan gece dönemine denk düşen 20.00-06.00 saatleri arasındaki işçi postalarında, 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmaları yasaktır.

MADDE 6

— Ücretten İndirim Yapılamayacağı

Bir işçi postası ile yürütülen işlerde, ikili ya da daha çok posta sayısının artırılması ya da üç posta halinde çalışılan işyerlerinde günlük çalışma süresinin 7,5 saatin altında saptanması sonucunda, çalışma sürelerindeki azalma nedeniyle, işçilerin ücretlerinden her ne şekilde olursa olsun, indirim yapılamaz.

MADDE 7

— Gece Çalışma Süresi

(Değişik:RG-19/8/2017- 30159) Postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde, 4857 sayılı Kanunun 42 ve 43 üncü maddeleri ile 70 inci maddesinde öngörülen yönetmelikte belirtilen haller dışında işçilerin gece postalarında 7,5 saatten çok çalıştırılmaları yasaktır. Ancak turizm, özel güvenlik (Değişik ibare:RG- 29/6/2024-32587) , sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Bu fıkranın uygulanmasında; a) (Değişik ibare:RG-29/6/2024-32587) Turizm hizmeti kapsamında yürütülen işler; ilgili mevzuatı uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi veya turizm yatırımı belgesi verilen ya da belediye tarafından turizm işletmesi olarak faaliyet göstermek üzere işletme belgesi verilen tesislerde, b) (Değişik ibare:RG-29/6/2024-32587) Özel güvenlik hizmeti kapsamında yürütülen işler; 10/6/2004 tarihli ve 5188 Sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun kapsamında İçişleri Bakanlığınca faaliyet izni verilen özel güvenlik şirketlerinde veya özel güvenlik görevlisi olarak herhangi bir işyerinde, c) (Değişik ibare:RG-29/6/2024-32587) Sağlık hizmeti kapsamında yürütülen işler; Sağlık hizmeti sunan ve/veya üreten; gerçek kişiler ile kamu ve özel hukuk tüzel kişilerin işyerinde ve bunların tüzel kişiliği olmayan şubelerinde, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununda tanımlanan sosyal hizmet kuruluşlarında, ç) (Ek:RG-29/6/2024-32587) Petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işler; 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri yürütülen işyerlerinde, çalışan işçiler ile bu işyerlerinde alt işveren tarafından çalıştırılan işçileri kapsar. Çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan bir postanın çalışması, gece çalışması sayılır.

MADDE 8

— İşçi Postalarının Değişme Süresi

Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları çalıştırılarak yürütülen işlerde postalar; en fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılmaları suretiyle ve postalar birbirlerinin yerini alacak şekilde düzenlenir. Zorunluluk olmadıkça işçilerin postaları değiştirilemez. Ancak 4857 sayılı İş Kanununun 69 uncu maddesi uyarınca, gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir. İşin niteliği ve yürütümü, iş sağlığı ve güvenliği gözönünde tutularak, gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.

MADDE 9

— Posta Değişiminde Dinlenme Süresi

Posta değişiminde işçiler sürekli olarak en az onbir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz. Bu hüküm, postası değiştirilen işçilere de uygulanır.

MADDE 10

— Ara Dinlenmesi

Postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde, işçilere, 4857 sayılı İş Kanununun 68 inci maddesindeki esaslar uyarınca ara dinlenmesi verilir. İşin niteliği, bir işyerinin aynı bölümündeki bütün işçilere aynı saatte ara dinlenmesi verilmesine olanak bırakmıyorsa, bu dinlenme, işçilere, gruplar halinde arka arkaya çalışma süresinin ortalarından başlayarak İş Kanunu ve bu Yönetmelikteki esaslara göre verilir.

MADDE 11

— Hafta Tatili

Postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde, işçilere, haftanın bir gününde 24 saatten az olmamak üzere ve nöbetleşme yolu ile hafta tatili verilmesi zorunludur.

MADDE 12

— İsim Listeleri

(Değişik:RG-19/8/2017- 30159) İşveren veya işveren vekilleri, postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde, her postada çalışan işçilerin ad ve soyadlarını kapsayan listeleri Bakanlıkça talep edildiğinde sunmak üzere işyerinde bulundurmakla yükümlüdür. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Yürürlük ve Yürütme

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

MADDE 13

— Yürürlük

Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 14

— Yürütme

Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.

Sıkça Sorulan Sorular

Niteliği gereği 24 saat durmaksızın süren işlerde kural, 24 saatlik süre içinde en az üç vardiya (posta) çalıştırmaktır. Yalnızca turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma-arama-sondaj işlerinde düzenleme 24 saatte iki posta olacak şekilde yapılabilir.

İlgili Mevzuat

4857 Sayılı İş Kanunuİş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğiİş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma YönetmeliğiSağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat Veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında YönetmelikÇocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Bilgilendirme ve Resmî Kaynak

Bu sayfadaki sade açıklamalar ve madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuken bağlayıcı değildir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; uygulamada her zaman resmî ve güncel metni esas alın.Bu sayfa son güncelleme: 05.06.2026

Resmî Kaynak: mevzuat.gov.tr